İçeriğe geç
Anasayfa » Sonchus oleraceus (Eşek marulu)

Sonchus oleraceus (Eşek marulu)

FLORA NICOMEDIAE • EUROPE-WESTERN ASIA-NORTHERN AFRICA

Nasıl tanırım?

Kapçıkların iki yanda 3 çıkıntılı, gövde yapraklarının kulaklı, çiçeklerin soluk sarı renkli, dilsi çiçeklerin taç tüpü ile eşit uzunlukta ve terminal yaprak lobunun yanal loblardan iri olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

ALEMPlantae
TAKIMAsterales
FAMİLYAAsteraceae
CİNSSonchus

Habitat

Tarla, yol kenarı, tahrip edilmiş arazi

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Haziran – Eylül

Arazi notu

07 Nisan 2026 • İzmit • 1 m • Kumsal

Bilgi

Yaprakları salatalara eklenmekte ya da ıspanak gibi tüketilmektedir. Tavşanlar tarafından sevilen bir bitkidir. Genç kökler kahve ikamesi olarak içilmiştir. Sütlü özsuyu kurutulduktan sonra sakız gibi çiğnenmiş ve bunun bazı zararlı madde bağımlıklarını geçirmesi beklenmiştir.

Folklor

Demlenerek ishal tedavisinde kullanılmıştır. Antikanser aktivitesine sahiptir. Gövde suyu güçlü bir müshildir. Yaprak ve köklerine demlenerek ateş düşürücü olarak başvurulmuştur. Adet akışını teşvik eder. Karaciğere faydalıdır. Sütlü usaresi siğil tedavisinde kullanılmaktadır.

Dikkat

Yaprak bitkileri tarafından işgal edilmiş bireyler, sığırlarda fotosensitizasyona (ışığa aşırı duyarlılık, güneş yanığı benzeri reaksiyon) neden olabilir.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adının etimolojisi belli değildir. Antik Yunancada eşekgevreği için kullanılan geleneksel isimdir. Cins domuzlar tarafından sevilerek tüketilmektedir, etimolojinin bununla bağıntılı olması muhtemeldir. Epitet Latince sebze anlamına gelir ve bu bağlamda türün, yenilebilir olmasına dikkat çekmektedir.

BİLİMSEL TANIM

Genellikle 10 ila 150 cm büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir. Sıklıkla üst bölümde salgılı tüylü ve çiçek durumu sapının üstünde beyaz tüylüdür. Taban yaprakları yumurtamsı ila ters yumurtamsı, düz ya da uçta loblu, kanatlı saplı, alt gövde yaprakları dikdörtgensi ila kaşıksı, az teleksi çengelsi, lobları tabanda daralmamış, kulaklar sivri uçlu, üst gövde yaprakları yumurtamsı ila mızraksı, düz ya da az teleksi ve kulakları sivri uçludur.

Tüm yapraklar düz veya dişli kenarlıdır. İnvolukrum testimsi çansı ve zaman zaman salgılı tüylüdür. Kömeç 2 ila 2,5 cm genişliğindedir. Dilsi çiçekler soluk sarı renkli, dıştakilerin sıklıkla dış yüzeyleri parlak kırmızı ve taç tüpü ile eşit uzunluktadır.

Kapçık 2 ila 3 mm uzunluğunda, hafifçe sıkıştırılmış, her yüzeyi 3 çıkıntılı ve çıkıntıların arasında minik siğillidir. Sorguç 6 ila 10 mm uzunluğundadır. Dilimizde eşek marulu, eşek gevreği, kundrul, kuzu gevreği, kuzu kürkü, süt otu adlarıyla bilinmektedir.

Türk uygarlığı

Tufâf (تفاف), bitkilerin Arapçadaki karşılığıdır. Metinlerimizde bitkiler için eşek marulu adı da kullanılmıştır. Eşek marulu Ortaçağ’da başka bitkiler için de kullanılmaktaydı. Dioscorides, rahim iltihabı, akrep sokması ve mide yanması vakalarında kullanıldığını, iltihap giderici ve serinletici olarak faydalanıldığı belirtmiştir. Galen, tüketildiğini ve serinletici etkisi olduğunu yazmıştır. Bitkiler Anadolu’da rahim şişleri ve akrep sokması vakalarında kullanılmış, idrar söktürücü olarak faydalanılmıştır.

Antikçağ

İki türü vardır. İlki daha yumuşak ve daha yenilebilirdir. Gövde köşeli, kırmızımsı ve içi boş olup yaprakları bölünmüştür. İkincisi buna göre daha dikenlidir. Soğutucu ve büzücüdürler. Bu nedenle mide ekşimesi ve iltihap vakalarında kullanılmıştır. Suyu yudumlandığında süt akışını teşvik eder, yün ile uygulandığında anal ve rahim iltihaplarına yardımcı olur. Bitki ve kök akrep ısırığına uygulanır. DI 2-131.
Sonchus yenilebilir bir bitkidir, Callimachus’a göre Hecale, Theseus’a bundan ikram etmiştir (Hecale, Marathon boğasını öldürmek için keşif gezisine çıkan Theseus’u ağırlayan yaşlı bir kadındır. Öldükten sonra Thesus onuruna Atina’da kurban töreni düzenlenmiştir). Beyaz ve siyah olmak üzere iki türü vardır, ikisi de marula benzer ancak dikenlidirler. Gövde bir arşın yükseklikte, köşeli ve içi boştur. Kırıldığında sütlü usare çıkar. Marul gibi tüketilebilir. Nefes darlığına iyi gelir. Erasistratus, taşları kırdığını ve çiğnendiğinde ağız kokusunu giderdiğini söyler. Suyu, beyaz şarap ve zeytinyağı ile alındığında doğumu kolaylaştırır ancak içildikten sonra yürünmelidir. PL 22-44.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.667.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Sonchus oleraceus (Eşek marulu)” hakkında 1 yorum

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir