Nasıl tanırım?
Dik rizomlu gövdesi, dar üç damarlı ve keskin dişli almaşlı dizilişli yaprakları ile dalları yay şeklinde kıvrılan, tek taraflı sıralanmış çok sayıdaki küçük sarı çiçek başından oluşan yoğun piramidal çiçek durumu ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, yol kenarı, çalılık
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Ağustos – Ekim
Arazi notu
04 Temmuz 2023 • İzmit • 110 m • Mezarlık
Genç yapraklar ve çiçek gövdeleri pişirilerek tüketilebilir. Tohumları çorbaları koyulaştırmak için kullanılır. Ayrıca çiçek ve yapraklarından çay elde edilir. Bitkiden turuncu ve kahverengi boya elde edilmektedir.
Cins için önerilen altınbaşak adı, klasik Latincedeki adı olan virga aurea’dan alınmış gözükmektedir. Arsız ise bitkinin ülkemizde istilacı olması ile ilgilidir.
Yara iyileştirici, böbrek taşı düşürücü ve idrar söktürücü olarak kullanılmıştır. Kanama durdurucudur. Kökü yanıkların üzerine lapa halinde uygulanır. Çiçekler analjezik, büzücü ve ateş düşürücüdür. Bunun yanında yapraklar ve çiçekler parazit düşürücü, iltihap azaltıcı, antiseptik, aromatik, büzücü, gaz giderici, terletici, hafif idrar söktürücü, ateş düşürücü ve uyarıcıdır. Çiçekleri boğaz ağrısını geçirmek için çiğnenmiştir. Demlenerek ishal ve yılan sokması vakalarında kullanılmıştır.
Temas halinde çeşitli cilt sorunlarına yol açabileceği yönünde raporlar mevcuttur.
Yoğun kümeler oluşturarak yerel bitkileri gölgede bırakır ve onların yok olmasına neden olur, biyolojik çeşitliliği tehdit eder. Ayrıca allelopatik özellikleriyle toprak yapısını ve besin döngüsünü değiştirebilir. Bu nedenle Avrupa’nın bazı ülkelerinde alınması, satılması ve dikilmesi yasaktır.
Bitkiyi Kocaeli’nde sadece bahçe ve mezarlıklarda gördük, bunun dışında şu ana kadar kaçak bireye rastlamadık.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince sağlamlaştırma anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin yara iyileştirici özelliğine dikkat çekmektedir. Cins ayrıca kırık kemikleri tedavi ederek sağlamlaştırmak için de kullanılmıştır. Epitet Latince Kanada anlamlarına gelir ve açık bir şekilde türün tip yerine işaret etmektedir. Özgün tanımda bu “Habitat in Virginia, Canada” olarak belirtilmiştir.
Rizomlu bir bitkidir. Genellikle 25 ila 250 cm büyüyebilmektedir. Rizomlar uzun ya da kısa ve sürünücüdür. Gövdesi diktir ve genellikle koloni halindedir. Tabanda yaprak mevcut değildir. Yapraklar gövde boyunca yukarı gidildikçe küçülme eğilimindedir.
Yaprak ayası darca yumurtamsı mızraksı, 5 ila 19 cm uzunluğunda ve 5 ila 30 mm genişliğinde, kenarları testere dişlidir. İnvolukrum darca çan biçiminde ve 2,5 mm genişliğindedir. Kömeçler 150 ila 1300 adettir.
Filariler 3 ya da 4 sıra halinde, uzunlukları farklı ve sivri uçludur. Dıştaki filariler mızraksı iken içtekiler şeritsi-mızraksıdır. Dilsi çiçekçikler 8 ila 14 adettir. Tüpsü çiçekçikler 3 ila 6 adettir. Kapçık darca ters koniktir. Sorguç 1,8 ila 2,2 mm uzunluğundadır. Dilimizde arsız altınbaşak adı ile bilinmektedir.