İçeriğe geç
Anasayfa » Senecio vulgaris (Taşakcılotu)

Senecio vulgaris (Taşakcılotu)

FLORA NICOMEDIAE • EURASIA-NORTHERN AFRICA

Nasıl tanırım?

Kömecin tablamsı, küçük çanak bırahtelerinin siyah ve kapçıkların tüylü olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

ALEMPlantae
TAKIMAsterales
FAMİLYAAsteraceae
CİNSSenecio

Habitat

Çayır, yol kenarı, tahrip edilmiş arazi

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Aralık – Ağustos

Arazi notu

09 Aralık 2024 • İzmit • 110 m • Yol kenarı

Bilgi

Çiçekler tamamen açılmaz (kleistogami), bitki tozlayıcı böceklerin nadir olduğu kış aylarında görülür ancak kendi kendini tozlama yeteneğine sahiptir. Kuşlar besinin az olduğu kış mevsiminde bitkinin yapraklarını tüketir. Özellikle yoğun karlı kış mevsiminde ayakta kalan birkaç bitkiden biridir. Bu onu kelebek tırtılları için de önemli bir besin kaynağı haline getirir.
Bitki için önerilen taşakcılotu adı, bitkinin geleneksel olarak çeşitli apış arası şikayetlerinde kullanılması ile ilgili olabilir. Ölü çiçeği adı ise olasılıkla kış mevsiminde bir mezarın üzerinde görülebilecek birkaç bitkiden biri olmasına dikkat çekmektedir.

Folklor

Yaprakların çiğ ya da pişirilerek tüketildiği kaydedilmiştir ancak karaciğer hasarına neden olabileceği için bu tercih edilmemelidir. Terletici, müshil, iskorbüt hastalığı tedavi edici, idrar söktürücü ve parazit düşürücü olarak tavsiye edilmiştir. Bunun yanında âdet bozuklukları ve burun kanamalarında başvurulmuştur.
Bitkinin karaciğerde ciddi ve geri döndürülemez hasarlara neden olabileceği ve bunun ölümle sonuçlanabileceğine yönelik raporlar vardır. Özetle, uzak durun!

Dikkat

İnsanlar için zehirli olup karaciğer hasarına neden olabileceği rapor edilmiştir. Hamile olanlar uzak durmalıdır. Sığır ve atlara aşırı otlatılması zararlıdır. Koyun ve keçiler için zararlı olmadığı rapor edilmiştir.
Bir yılda üç nesil geçirebilir, tohumdan tohuma döngüsü bir ayda tamamlanabilir ve bir bitki on binlerce tohum üretebilir. Bu da onu dünyanın en başarılı istilacılarından biri yapar.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Latince yaşlı adam anlamına gelir. Tohum dağıtma zamanı kapçıkları tutan sorguçların görünümüne işaret eder. Dilimize aynı kökten girmiş senato ve senatör gibi kelimeler mevcuttur. Epitet Latince yaygın anlamına ve türün yayılış alanının genişliğine işaret eder.

BİLİMSEL TANIM

Genellikle 20 ila 45 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde genellikle tek adet olup diktir. Gövde ve yapraklar çıplak ya da seyrekçe ağsı tüylüdür. Üst yapraklarda sap mevcut değildir. Yapraklar teleksi lobludur ve bitkinin tepesine doğru küçülmektedir.

Seyrek ve ince tüylerle kaplıdır. Loblar yuvarlak testere dişlidir. İnvolukrum silindiriktir. Filariler şeritsi, çıplak ve sıklıkla siyah uçludur. Açık kümeler 10 ila 22 arası sarı çiçek başı taşır.

Çiçekler erseliktir. Dilsi çiçekçik görülmemektedir. Tüpsü çiçekçikler sarı renklidir. Kapçık silindirik ve genellikle seyrekçe tüylü ya da nadiren çıplaktır. Sorguç beyaz renkli ve 6 ila 7 mm uzunluğundadır. Dilimizde kanarya otu, taşakcılotu, ölü çiçeği ve sütlüce adları ile bilinmektedir.

Türk uygarlığı

Îrîgârûn (ايريغارن), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan erigeron (ἠριγέρων)’dan alınmıştır. Metinlerimizde bitki için ülker otı (اولكر اوتى) da kullanılmıştır. Dioscorides, idrar yolu iltihabı, mide ağrısı ve apış arası şikâyetlerinin tedavisinde kullanıldığını, yara iyileştirici olarak yararlanıldığını yazmıştır. Circîre benzediği, elma kokulu ve kırmızı gövdeli olduğu belirtilen bitki, testis ve anüs şişlerinin geçirilmesi için kullanılmış, ayrıca iltihap giderici olarak başvurulmuştur.
Bir arşın boylanan bir bitkidir. Gövde kırmızımsıdır. Yaprakları küçüktür ve roka yaprağı gibi bölünmüştür. Çiçekler sarı renklidir. Baharda çiçeklerinin saç gibi ağarması nedeniyle erigeron adıyla bilinmektedir. Şehirlerde yetişir. Yaprak ve çiçekleri serinleticidir, tek başına ya da üzüm pekmezi ile sarıldığında testis ve anal iltihapları tedavi eder. Mür ile saklatlanma ve tendon sakatlanmalarına uygulanır. Sorguçları da sirke ile uygulanırsa benzer etkiyi gösterir. Ancak sorguçlar ilk aşamada toplandı ise içilirken boğulmaya neden olur. DI 4-96.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.418-419.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir