Nasıl tanırım?
Yumurtalığın altdurumlu, kapsülün bir kapak tarafından açılması ve taç yaprakların sarı renkli olması ayırt edici özelliğidir. İşin doğrusu hayli meşhur bir bitkidir ve kolaylıkla teşhis edilebilir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, tarla, tahrip edilmiş arazi
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Kasım
Arazi notu
02 Aralık 2023 • İzmit • 110 m • Yol kenarı
Kuraklık ve tuzluluk gibi zorlu koşullarda su tasarrufu sağlayan CAM fotosentezine geçebilen ender bitkilerdendir. Bu mekanizma, yapraklarındaki ekşi tattan da sorumludur.
Bitkiler arasında bilinen en yüksek Omega-3 yağ asidi (alfa-linolenik asit) oranına sahiptir. Hatta bazı balık türleriyle yarışabilecek düzeyde Omega-3 barındırdığı kanıtlanmıştır.
Bir bitki 200.000’den fazla tohum üretebilir ve bunlar toprakta 20 ila 40 yıl canlı kalabilir.
Dünya Sağlık Örgütü tarafından Global Panacea ünvanı verilmiştir.
Antik Mısır’da bir gün boyunca suda bekletilen bitkinin, muska, nazar ve kötü ruhlara karşı koruyucu olduğuna inanılırdı. Bu su, evleri temizlemek ve kötü enerjileri kovmak için kullanılırdı.
Yaprak ve gövde çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Genç yapraklar salatalara eklenmektedir. Yaprakların tadı ekşidir. Ayrıca tohumları toz haline getirilerek, ekmek, krep vb. yapımı için tahıllarla karıştırılmaktadır.
Mesane ve böbrek hastalıklarında idrar sökücü olarak kullanılmıştır. Mide asidine karşı etkilidir. Yaprakları; yılan ve böcek sokması, yanık, yara, arı sokması, dizanteri, ishal, hemoroit, doğum sonrası kanama ve bağırsak kanamasına karşı etkilidir. İskorbüt hastalığı önleyici, yatıştırıcı, idrar söktürücü, ateş düşürücü, tonik ve parazit düşürücüdür. Yaprakları kalp krizinin önlenmesi ve bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi açısından önemli olduğu düşünülen Omega-3 ihtiva eder. Taze meyve suyu idrar yolları hastalığı, öksürük, yaralar vb. tedavisinde kullanılmıştır. Yaprak lapası yanıklara uygulanır. Hem bitki suyu hem de bitki cilt hastalıkları ve böcek sokmalarının tedavisinde etkilidir. Bunun yanında yapraklardan yapılan çay mide ağrıları ve baş ağrılarının tedavisinde kullanılmıştır.
Zayıf sindirim sistemine sahip olanlar için hamilelik esnasında kontrendikedir.
Kirli topraklardaki ağır metalleri temizlemek için kullanılabilir ancak bu topraklarda yetişenler yenmemelidir.
Kocaeli’nde yayılış göstermesi olası Portulaca nitida, Portulaca papillatostellulata, Portulaca oleracea var. granulatostellulata ve Portulaca oleracea var. trituberculata gibi oldukça yakın olduğu taksonlar vardır. Ancak bu bitkilerde tür teşhisi olgun tohumların testa yüzeyine dayanmaktadır ve bu benim boyumu aşan bir şeydir. Aslında tür teşhisi için taramalı elektron mikroskobu ile gözlem ve sitolojik analiz şart gibi duruyor. Öte yandan mikroskobik farklara, yani sadece tohumun üzerindeki çıkıntıların değişkenliğine dayanarak yeni türler ilan etmek ne derece doğru, onu da bilmiyorum.
Fotoğrafları










Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince süt taşıyan anlamına gelir. Cinsin sütsü özsuyuna işaret eder. Türkçe adı olan semizotu Türkçe kökenlidir, muhtemelen bitkinin yaygın biçimde tüketilmesine işaret eder. Bu durumda otçul hayvanların bitkiyi tüketerek semiriyor olmaları daha muhtemeldir. Epitet Latince sebze anlamına gelir. Bitkinin yaygın olarak tüketilmesine işaret eder. Tür antikçağdan beri yetiştirilip tüketilmektedir ve “Portulaca latifolia sativa” ile “Portulaca domestica” adları ile bilinmektedir.
Portulaca oleracea genellikle 40 cm kadar büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Pürüzsüz, kırmızımsı ve tabana yatık gövdeler görülmektedir. Yapraklar almaşlı dizilişlidir. Çiçekleri sarı renklidir.
Taç yapraklar tabanda birleşik, ters yumurtamsı dikdörtgensi ve zaman zaman uçta derin girintilidir. Ercik 7 ila 12 adettir. Kapsül yumurtamsı olup kalıcı taç tarafından örtülmüştür. Tohum kapsül başına çok sayıda, mat siyah renkli ve böbreksidir. Çiçekler güneşli sabahlarda birkaç saatliğine açar.
Dilimizde semiz otu, soğukluk, pirpirim, pırpar, cibille, çilbirotu, elmelik, erekleme, parpar, perper, perpertiken, perpetöyün, perpin, perpine, pırpırım, pirpir, pirpiri, pirpirüm, pirpirün, pürpürüm, pürpürün, semizebe, semizlik, sovukluk, tohmegan, tohmekan, tohmegen, tokmagan, tokmakan, töğmeken, töhmekan, töhmeken, tökmekan, tökmeken, töymekan, töymeken ve tühmeken adları ile bilinmektedir.