Nasıl tanırım?
Meyvenin çıplak, kolların 5-12 adet, taban yapraklarının teleksi ve bölümlerinin yumurtamsı olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Çalılık, yol kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ekim
Arazi notu
26 Ağustos 2021 • İzmit • 470 m • Orman
Attila’nın oğlu olan Csaba, Batı Hunlarının hakanı olduğunda kardeşi ile aralarında tahta kavgası başlamış ve yapılan savaşta Csaba on beş bin askerini bu bitki ile iyileştirmiş. Csaba daha sonra göğe yükseltilmiştir ve ne zaman Hunların (Macarların) başı sıkışsa gökten ordusu ile inerek yardım edeceğine inanılmaktadır.
İsviçre’nin ünlü bitkisel şeker markası Ricola’nın 13 bitkiden oluşan orijinal karışımının bir bileşenidir.
Köklerinden elde edilen yağ tatlandırıcı olarak kullanılmıştır. Sığır ve koyunlar için oldukça besleyici bir ottur. Bunun yanında genç yaprakları çorbalara eklenmiştir. Etkili bir idrar söktürücüdür. Yapraklar terletici, idrar söktürücü, çözücü ve mide ağrısı gidericidir. Kök iltihap giderici, büzücü ve balgam söktürücüdür. Taze kök çiğnendiğinde diş ağrılarını giderir. Tohumları gaz gidericidir. Kökü öğütülerek toz haline getirilmiş ve balla birlikte ses kısıklığını gidermek için kullanılmıştır. Kök ayrıca öksürükleri yatıştırmak ve bronşitin etkilerini hafifletmek için de kullanılmıştır.
Bitki için önerilen taş anasonu adındaki taş, olasılıkla taş düşürücü etkisi ile ilgilidir. Belki de taşkıran anasonu denilmeliydi.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adının kaynağı belirsizdir. 1-) Latince üzüm yaprağı anlamına gelen pampinus kelimesinin küçültme eki almasıyla oluşmuştur ve bu bağlamda küçük asma yaprağı anlamına gelir. Pimpinella peregrina’nın yaprakları yüzeysel olarak üzüm yaprağına benzer. 2-) Latince çift teleksi anlamına gelen bipinnata kelimesinin bozulmuş halidir. Bu bağlamda bazı türlerin yapraklarının 2 teleksi olmasına işaret etmektedir. 3-) Tohumlarının Piper nigrum (karabiber) tohumlarına benzemesi ile bağıntı kurulmuştur. Latince piperinus kelimesi biber gibi anlamına gelir. 4-) Diğer yandan Latince iki kanatlı/taraflı/tüylü anlamına gelen bipennis kelimesinden türetildiği de iddia edilmiştir.
20 ila 50 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Gövde kısa havlı ya da tüysüzce, tek ya da birkaç tane ve dallıdır. Gövde tabanında önceki yıla ait yaprak kılıflarının lifli kalıntıları görülür. Taban yaprakları saplı, en çok 15 cm uzunluğunda, dikdörtgensi-yumurtamsı ve tek teleksidir. Üst yapraklar daha küçük ve en üsttekiler bölünmemiştir.
Çiçek kurulu 5 ila 12 arası kolludur. Çiçekler beyaz renklidir ve küçük şemsiyelerde 10 ila 20 arası çiçek bulunur. Taç yapraklar ters yumurtamsı, kıvrık uçlu, çıplak ya da kısaca cılız tüylüdür.
Meyveler yumurtamsı olup 2 mm uzunluğundadır ve kış ayları başlamadan hemen önce olgunlaşır. Dilimizde taş anasonu ve abdestbozan otu adları ile bilinmektedir.
Epitet Latince taş kıran anlamına gelir. Taşkıran, ayrıca Saxifraga cinsinin genel adıdır ve cins bu adı hak etmektedir. Bitkinin tıpkı Saxifraga cinsinde olduğu gibi idrar söktürücü olmasına işaret ediliyor olabilir. Burada kastedilen bitkilerin böbrek taşını düşürme özellikleridir.