Nasıl tanırım?
Kalınlaşmış yumrulu kökleri, karşılıklı dizilmiş geniş yumurtamsı yaprakları ve akşam saatlerinde açan, huni biçimli, farklı renklerde olabilen hoş kokulu çiçekleri ile ayırt edilmektedir.
Habitat
Bahçeler, yol kenarı, tahrip edilmiş araziler
Statü
Egzotik
Çiçeklenme
Haziran – Ekim
Arazi notu
11 Ekim 2020 • İzmit • 10 m • Yol kenarı
Adını, çiçeklerini öğleden sonra genellikle dört ile akşamüstü arası açıp, ertesi sabah kapatmasından almıştır. Bu durum şahin güveleri gibi gece aktif tozlayıcıları çekmek içindir. Ayrıca gece boyunca tütün çiçeğini andıran güçlü, tatlı bir koku yaymaktadır.
Aynı bitki üzerinde sarı, kırmızı, pembe, beyaz gibi farklı renklerde çiçekler açabilir. Hatta tek bir çiçek, çizgili, benekli veya alacalı olabilir. Renk zenginliği, sarı betaksantinler ve mor betasiyaninler olmak üzere iki pigmentin kombinasyonundan kaynaklanmaktadır.
Sanayi Devrimi döneminde ve saat kullanımının yaygın olmadığı eski kırsal topluluklarda, tarlada çalışan işçiler akşam paydos zamanının geldiğini bu çiçeğin saat dört ile beş arasında açmasından anlarlardı. Bu yüzden bitkiye işçi saati de denmiştir.
Çiçekleri gıda renklendirici olarak kullanılmıştır. Yapraklar pişirilerek tüketilmektedir. Tohumlarına, öğütülerek biber ikamesi olarak başvurulmuştur. İdrar söktürücü, yara iyileştirici ve müshil etkilidir. Kökün afrodizyak olduğu rapor edilmiştir. Yapraklar iltihap tedavisinde kullanılmıştır. Bitki kaynatılarak dizanteri ile arı ve akrep sokmalarına karşı kullanılmıştır. Ödem vakalarında başvurulmuştur. Uyuz vakalarında lapa halinde uygulanır. Kökün suyu ishal halinde etkilidir. Kök öğütülerek adet sorunlarında kullanılmıştır. Ayrıca yaprakların suyu yara gidericidir.
Aztek hükümdarı II. Montezuma’nın saray bahçelerinde en çok yetiştirilen bitkilerden biriydi. Şifacılar bitkinin yumru köklerini güçlü bir müshil, ağrı kesici ve yara iyileştirici olarak kullanırken; kadınlar parlak çiçek sularından dudak boyası yaparlardı.
Tohumların ve köklerin zehirli olabileceği ve çeşitli sindirim sorunlarına yol açabileceği rapor edilmiştir.
Topraktaki kurşun, kadmiyum gibi ağır metalleri ve petrol atıklarını kökleriyle emerek toprağı temizleme konusunda bir yeteneğe sahiptir.
Fotoğrafları






Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince hayran olunası anlamına gelir. Çiçeklerin dikkat çekici renklerine işaret eder. Bunun yanı sıra aynı bitkide farklı renkler ve hatta aynı çiçekte bile farklı renkler sergileyebilirler. Cinsin Türkçe adı olan akşamsefası ile Mirabilis jalapa’nın akşam üzeri açan çiçeklerine işaret edilir. Epitet Latince Jalapa, Guatemala anlamına gelir ve açık bir şekilde türün tip yerine işaret eder. Türden ilk defa Tournefort “Jalapae species omnes” olarak bahsetmiştir. Jalap, ayrıca Ipomoea purga‘dan elde edilen müshilin de adıdır.
Genellikle 1 metreye kadar boylanabilen tek yıllık bir bitkidir. Kök yumrumsu ve siyah ya da kahverengidir. Gövdeler dik, dallı, silindirik, çıplak ya da hafifçe havlı ve düğümlerde şişkindir. Yaprak sapı 1 ila 4 cm uzunluğunda, ayası yumurtamsı ya da yumurtamsı üçgensi, 3 ila 15 cm uzunluğunda, 2 ila 9 cm genişliğinde, tabanı kesik ya da yüreksi, kenarı düz ve ucu sipsivridir.
Çiçekler genellikle dalların ucunda birkaç küme halinde olup kokuludur. Çiçek sapı 1 ila 2 mm uzunluğundadır. İnvolukrum çansı, 1 cm uzunluğunda, 5 adet üçgensi yumurtamsı, sipsivri uçlu, çıplak ve kalıcı lobludur. Çiçek örtüsü mor, kırmızı, sarı, beyaz ya da alacalıdır.
Ercik beş adettir. Meyveler küresel, siyah renkli ve tek tohumludur. Dilimizde akşamsefası adı ile bilinmektedir.