Tanımı
Genellikle 30 ila 50 cm büyüyebilen, çıplak ila havlı çok yıllık bir bitkidir. Gövdeler yatık, yükselici ya da dik, sitolonsuz ve katıdır. Ana gövdedeki yaprakçıklar mızraksı, ters mızraksı ya da ters yumurtamsı, belirgin yanal damarlardan yoksun ve çeşitli boylardadır. Çiçek durumu 1 ila 7 adet çiçekli ve çiçek durumu sapı destekleyici yapraklardan çok daha uzundur. Bırahte genellikle üç adet, dar, kısa ve çanakla aynı uzunluktadır. Çiçekler 7 ila 15 mm uzunluğundadır. Çanak neredeyse çansıdır. Taç çanağın iki katı uzunluğunda, sarı ila altın sarısı renkli ve sıklıkla kururken yeşil ya da kırmızı renklidir. Bayrakçık, kanatçık ve kayıkçıktan daha uzundur ve sıklıkla kırmızı damarlıdır. Bitkinin arka taç yaprağının yukarı kalkık olması böceklerin konması için kolaylık sağlar ve tozlaşmayı arttırır. Çiçekler zamanla turuncuya dönebilir ve bazen kırmızı çizgiler görülebilir. Meyve 2,5 cm uzunluğunda, ince, morumsu kahverengi renklidir. Dilimizde gazel boynuzu, sepik ve şerpik adları ile bilinmektedir.
Gözlem bilgileri
Bitki doğal olarak Avrasya ve Afrika’da yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Her türden habitat alanında görülen bitki umumiyetle mayıs ve ağustos ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.
Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum
Etimoloji
Cins adının etimolojisi açık değildir. Lotus Antikçağda çok sayıda bitkinin ortak adıdır ve bunların içinde Lotus corniculatus (gazel boynuzu) da mevcuttur. Örneğin Plinius bir hünnap türü olan Zizyphus lotus’un adını lotus olarak aktarmaktadır. Yine bir nilüfer türü olan Nelumbo nucifera, günümüzde de lotus çiçeği adı ile bilinmektedir. Plinius’a göre gerçek lotus, Zizyphus lotus türüdür. Bölgenin misafirperverliği ile ünlü halkı da lotus yiyenler olarak bilinir. Lotus yiyenler ile ilgili Homer’in Odisseus’un adlı eserinde de bilgi mevcuttur. Aynı aileye bağlı Melilotus officinalis (kokulu yonca) türü de antikçağ da lotus adı ile bilinmekteydi ve bilimsel adında da lotus kelimesi korunmuştur. Özetle Roma’da meyvesi hoş kokulu ve tatlı olan meyvelerin lotus olarak anılması sıradandır. Örneğin Celtis australis (çitlembik) de lotus olarak bilinir. Epitet Latince boynuz gibi anlamına gelir. Türün meyve yapısına işaret eder. Bu terim, bitkinin bir parçasının küçük boynuz veya mahmuzla donatılmış olmasını vurgulamaktadır. İkili adlandırma öncesi adı “Trifolium corniculatum”dur.
Kullanımı
Yem bitkisi olarak yetiştirilir. Küçük oranda siyanür içerir ancak bu insanlar için zararlı değildir. Aşırı miktarda kullanımı solunum yetmezliğine hatta ölüme neden olabilir. Çiçeklerinden turuncu sarı boya elde edilmektedir. İnce bağırsağın protein emilimini arttırır. Ayrıca yatıştırıcı olarak kullanılmıştır. Az miktarda hidrojen siyanürün solunumu uyarması ve sindirimi iyileştirdiği gösterilmiştir; ayrıca kanser tedavisinde de yararlı olduğu iddia edilmektedir. Spazm çözücü, sakinleştirici, iltihap giderici, kardiyotonik, gaz giderici, ateş düşürücü, hipoglisemi ve parazit düşürücüdür.
Fotoğrafları
Lotus corniculatus L. | Sp. Pl.: 775 (1753).
Leave a Comment