Nasıl tanırım?
Tacın 4-5 mm uzunluğunda ve beyaz, soluk sarı veya yeşilimsi renkli olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Tarla, dere kıyısı, çayır
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
19 Kasım 2022 • Kandıra • 330 m • Dere kenarı
Tohumlarının sertliği nedeniyle Heracleia (Herkül) adı ile bilinir. Yaprakları zeytine benzer ancak daha uzun, daha geniş ve daha yumuşaktır. Tabana yakın yapraklar rozet oluşturur. Gövde dik, ince, katı ve odunsudur. Dalların ucunda taşa benzer, yuvarlak ve fiğ büyüklüğünde tohumlar vardır. Engebeli araziler ve yüksek rakımlarda yetişir. Tohumlar beyaz şarapla içildiğinde idrar söktürücüdür ve taşları kırar. DI 3-141.
Ethmia dodecea tamamen bu bitkiye bağımlıdır.
Yapraklarından çay elde edilmektedir. Erken dönemde köklerinden elde edilen mor boya makyaj amaçlı kullanılmaktadır. Yapraklar yatıştırıcı, tohumları idrar söktürücü, taş düşürücü, ateş düşürücü ve iltihap gidericidir. Kök temizleyicidir. Ayrıca kök ve gövde kaynatılarak çiçek hastalarına tükettirilmiştir. Lapa halinde yanıkların üzerine sarılmıştır.
Bitki çoğı Avrupa dilinde inci tohumu adıyla bilinmektedir. Önerilen taşkesen adı ise olasılıkla Antikçağ’ın bitkilerin mesane taşlarını parçaladığına yönelik görüşleriyle ilglidir. Ortaçağ’da da taş darısı ismiyle anılırdı.
Hepatotoksik ve potansiyel kanserojen pirolizidin alkaloidleri içermektedir. Bu nedenle dahilen ve uzun süreli kullanım önerilmemektedir.
Ozhevo-Ostriv yerleşiminde (yaklaşık MÖ 5000), iki çömlek içinde 40.000’den fazla tohumu bulunmuştur. Bunların ritüel amaçlı kullanıldığını birikimi veya kolye yapımı için saklandığını tahmin edilmektedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca taş tohum anlamına gelir ve bu bağlamda tohumların sert yapısına dikkat çekilmektedir. Ayrıca İşaret Teorisi uyarınca bazı türler taş düşürücü olarak kullanılmıştır.
Genellikle 60 ila 80 cm boylanabilen çok yıllık bir bitkidir. Gövde genellikle tek ve diktir. Yapraklar sapsız, mızraksı ila yumurtamsı mızraksı, yanal damarlı ve 3 ila 8 cm uzunluğunda ve 0,5 ila 1,5 cm genişliğindedir.
Tabanda kaması ila daralıcı, tepede kısaca sipsivridir. Çiçek durumu üst gövdelerde ve dallarda bulunur ve meyve zamanı 15 cm kadar boylanabilir. Bırahte yapraklara benzer ancak daha küçüktür.
Çiçekler 4 ila 6 mm uzunluğunda, soluk sarı ila beyaz renkli ve huni biçimlidir. Meyve 4 adet parlak beyaz renkli fındıkçık taşır. Bunlar 3 ila 4 mm uzunluğundadır ve kış boyunca kalırlar. Dilimizde taşkesen adı ile bilinmektedir.