İçeriğe geç
Anasayfa » Lemna minor (Sumercimeği)

Lemna minor (Sumercimeği)

FLORA NICOMEDIAE • COSMOPOLITAN

Nasıl tanırım?

Fırontların yüzücü, düz kenarlı, düz ve çoğunlukla 3 damarlı olması ayırt edici özelliğidir. Yakın olduğu Spirodela‘dan ise fırontların genelde alt yüzeyinin yeşil renkli ve tek köklü olması ile ayrılmaktadır.

ALEMPlantae
FAMİLYAAraceae
CİNSLemna

Habitat

Tatlı su kaynakları

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Mayıs – Ağustos

Arazi notu

12 Ağustos 2018 • Kartepe • 40 m • Dere

Bilgi

Bitkinin kök sistemi yapışkandır. Bu sayede kuşların kanatlarına ve ayaklarına yapışarak dağılmaktadır. Yetişkin bir koloni kuşlar ve balıklar için gıda kaynağı olmasının yanı sıra çeşitli su canlılarına da koruma sağlar.
Soğuk havalar geldiğinde, hayatta kalmak için turion adı verilen, nişasta dolu, yoğun ve küçük gövdeler üretir. Bu turionlar suyun dibine çöker, kışı orada geçirir ve ilkbaharda havalar ısınınca yeniden yüzerek yeni bitkiler oluşturur.
Yapraklarının iç dokusunda insan gözüyle zor seçilen, içi hava dolu minik odacıklar bulunur. Bu odacıklar bitkiye kalıcı bir kaldırma kuvveti sağlar. Böylece fırtınada veya akıntıda ne kadar hırpalanırsa hırpalansın, suyun üzerine geri çıkar.
Çiçeği sadece 1 mm büyüklüğündedir ve iki erkek organ ile tek bir dişi organdan oluşan oldukça basit bir yapıya sahiptir.
Çiçekleri küçük olmasına rağmen, etkili bir tozlaşma stratejisi vardır. Çiçeğin tepeciğinden salgılanan yapışkan salgılar, sinekleri, akarları, küçük örümcekleri ve hatta arıları kendine çeker. Bu böcekler, bitkiden bitkiye geçerken polen taşıyarak tozlaşmaya yardımcı olur. Ayrıca, rüzgar veya su dalgasıyla birbirine çarpan bitkilerin polenlerini komşu bitkilere göndermesiyle temaslı tozlaşma da görülmektedir.

Folklor

Sebze gibi tüketileceğine dair raporlar vardır. Kurutularak hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Değiştirici, ateş düşürücü, iskorbüt tedavi edici, büzücü, temizleyici ve idrar söktürücüdür. Ayrıca soğuk algınlığı, kızamık, ödem ve idrara çıkma zorluğunun tedavisinde kullanılmaktadır. Bitki kurutularak sivrisinek kovucu olarak kullanılmıştır.
Yetiştirme koşullarına bağlı olarak kuru ağırlığının %20-45’ini protein oluşturabilir. Bu özelliği sayesinde hayvan yemi olarak kullanılır ve hatta insan beslenmesi için umut vadeden bir kaynaktır.
Biyoetanol üretimi için de oldukça uygundur. Karanlıkta ve glikoz eklenerek yetiştirildiğinde, kuru ağırlığının %36’sına kadar nişasta biriktirebilir. Karasal enerji bitkilerinin aksine, bu nişastayı etanole dönüştürmek için karmaşık ve maliyetli ön işlemlere de ihtiyaç duyulmaz.
Sudaki ağır metalleri temizleme konusunda oldukça etkilidir. 15 gün içinde sudaki arseniğin %70’inden fazlasını temizlediği görülmüştür. Ayrıca kurşun gibi diğer ağır metalleri de sudan uzaklaştırabilir. Bu özelliği sayesinde atık su arıtma tesislerinde doğal bir filtre olarak kullanılmaktadır.

Dikkat

Bir bitki, tomurcuklanarak iki yavru bitki üretir ve bu bitkiler de aynı şeyi yapar. Uygun koşullar altında, bir popülasyon 48 saat gibi kısa bir sürede iki katına çıkabilir. Bu sayede bir göletin yüzeyini kısa sürede tamamen kaplayabilir.
Dengeli su ekosistemlerinde mütevazı miktarlarda bulunur. Ancak tarımsal gübre, kanalizasyon veya endüstriyel atıklarından kaynaklanan fazla azot ve fosfor varlığında aşırı çoğalır ve tüm su yüzeyini kaplayarak ışığı keser. Bu yüzden bitkinin anormal yoğunluğu, o su kütlesinin kirlenme düzeyi hakkında güvenilir bir biyoindikatör işlevi görür.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Antik Yunanca göl anlamına gelir ve buna göre cinsin sucul yaşayışlı olmasına işaret eder. Cinsin Türkçe yaygın adının klasik metinlerde geçen isminin tercümesi gibi gözüküyor. Bu isim Lens palustris’tir ve tam olarak su mercimeği anlamına gelir. Epitet Latince küçük anlamına gelir. Bitkinin cins içindeki boyutuna işaret eder.

BİLİMSEL TANIM

Fırontları su üzerinde yüzücü bir bitkidir. 1 ila 4 arası yaprak tek köke bağlıdır. Yapraklar büyüdükçe bitki bölünmekte ve çoğalmaktadır. Yapraklar parlak yeşil renklidir, zaman zaman üst yüzeyi kırmızımsı ve seyrekçe alt yüzeyi kırmızımsı, ters yumurtamsı ila eliptik, 2 ila 6 mm uzunluğunda, genişliğinin yaklaşık iki katı kadar uzunlukta, kenarları düz, tabanı yuvarlak ve 3 damarlıdır.

Kök 0,5 ila 15 cm uzunluğunda, kılıf kanatlı değil ve tepe genellikle yuvarlaktır. Nadiren çiçek açar. Dişi çiçekler (pistillate) tektir.

Erkek çiçekler (staminate) iki adet ve her biri tek erciklidir. Kökler 15 cm kadar uzayabilmektedir. Tohumlar tek, omurgasız, ağsı ve 1 mm uzunluğundadır. Dilimizde su mercimeği adı ile bilinmektedir.

Türk uygarlığı

Tuhlub (طحلب), bitkinin Arapçadaki karşılığıdır. Çulluk Kapan Lügati’nde Türkçe adının kurbağa yosunı olduğu ifade edilmiştir.
Sim’ûn, eşek arısı sokması; Dioscorides, cilt hastalıkları ve gut vakalarında kullanıldığını belirtmiştir. Su yosunu olarak bilindiği ve mercümeke benzediği bildirilen bitki Anadolu’da, gut vakalarında kullanılmıştır. Hacı Paşa, bitkinin adının fâru’l-mâ ve su sıçanı otu olduğunu, su üzerinde birbirine yapışık bulunduğunu, küçük ve köksüz olduğunu aktarır ve dövülerek içilirse böbrek kanamasına faydalı olacağını yazmıştır. Bitki ayrıca, bıçak ve kılıç yaralarını iyileştirmek için kullanılmıştır.
Bu bitkinin kökü vardır ancak kök de su yüzeyinin hemen altındadır ve toprakla bağlantısı yoktur. Bu nedenle Hacı Paşa’nın tanımı doğru kabul edilmelidir. Ancak bitki için önerdiği su sıçanı adının kaynağı bizim için belirsizdir. Bu bitki günümüzde su mercümeği olarak bilinir. Beyrunî, satrâtiyûtus maddesinde ele aldığımız bitkinin diğer adının su sıçanı olduğunu yazmıştır.
Mercimeğe benzeyen, durgun sularda yetişen bir bitkidir. Her türden iltihabın yanı sıra yılancık ve gut vakalarında tek başına ya da polenta ile uygulanır. Çocuklarda fıtık vakalarında başvurulur. DI 4-87.
Durgun sularda yetişen bir mercimektir. Serinletici olduğu için apselere sarılır. Özellikle gut vakalarında tek başına ya da polenta ile uygulanır. Bağırsak fıtığı için iyi bir ilaç olarak kabul edilir. PL 22-70.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.668.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir