Lemna minor (Sumercimeği)

Tanımı

Fırontları su üzerinde yüzücü bir bitkidir. 1 ila 4 arası yaprak tek köke bağlıdır. Yapraklar büyüdükçe bitki bölünmekte ve çoğalmaktadır. Yapraklar parlak yeşil renklidir, zaman zaman üst yüzeyi kırmızımsı ve seyrekçe alt yüzeyi kırmızımsı, ters yumurtamsı ila eliptik, 2 ila 6 mm uzunluğunda, genişliğinin yaklaşık iki katı kadar uzunlukta, kenarları düz, tabanı yuvarlak ve 3 damarlıdır. Kök 0,5 ila 15 cm uzunluğunda, kılıf kanatlı değil ve tepe genellikle yuvarlaktır. Nadiren çiçek açar. Dişi çiçekler (pistillate) tektir. Erkek çiçekler (staminate) iki adet ve her biri tek erciklidir. Kökler 15 cm kadar uzayabilmektedir. Tohumlar tek, omurgasız, ağsı ve 1 mm uzunluğundadır. Bitkinin kök sistemi yapışkandır. Bu sayede kuşların kanatlarına ve ayaklarına yapışarak dağılmaktadır. Ayrıca bölünerek de çoğalabilmesi sayesinde kısa sürede durgun sularda halı biçiminde yayılabilir. Yetişkin bir koloni kuşlar ve balıklar için gıda kaynağı olmasının yanı sıra çeşitli su canlılarına da koruma sağlar. Dilimizde su mercimeği adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Avrupa, Asya, Afrika ve Kuzey Amerika’da yayılış gösterir ancak Güney Amerika ve Avustralya’da da doğallaşmıştır. Tatlı su kaynaklarında görülen, mayıs ve ağustos ayları arasında çiçek açan bitki, il genelinde deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda gözlemlenmiştir.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca göl anlamına gelir ve buna göre cinsin sucul yaşayışlı olmasına işaret eder. Cinsin Türkçe yaygın adının klasik metinlerde geçen isminin tercümesi gibi gözüküyor. Bu isim Lens palustris’tir ve tam olarak su mercimeği anlamına gelir. Epitet Latince küçük anlamına gelir. Bitkinin cins içindeki boyutuna işaret eder.

Kullanımı

Sebze gibi tüketileceğine dair raporlar vardır. Kurutularak hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Değiştirici, ateş düşürücü, iskorbüt tedavi edici, büzücü, temizleyici ve idrar söktürücüdür. Ayrıca soğuk algınlığı, kızamık, ödem ve idrara çıkma zorluğunun tedavisinde kullanılmaktadır. Bitki kurutularak sivrisinek kovucu olarak kullanılmıştır.

Türk Uygarlığındaki yeri

Tuhlub

Tuhlub (طحلب), bitkinin Arapçadaki karşılığıdır. Çulluk Kapan Lügati’nde Türkçe adının kurbağa yosunı olduğu ifade edilmiştir.

Sim’ûn, eşek arısı sokması; Dioscorides, cilt hastalıkları ve gut vakalarında kullanıldığını belirtmiştir. Su yosunu olarak bilindiği ve mercümeke benzediği bildirilen bitki Anadolu’da, gut vakalarında kullanılmıştır. Hacı Paşa, bitkinin adının fâru’l-mâ ve su sıçanı otu olduğunu, su üzerinde birbirine yapışık bulunduğunu, küçük ve köksüz olduğunu aktarır ve dövülerek içilirse böbrek kanamasına faydalı olacağını yazmıştır. Bitki ayrıca, bıçak ve kılıç yaralarını iyileştirmek için kullanılmıştır.

Bu bitkinin kökü vardır ancak kök de su yüzeyinin hemen altındadır ve toprakla bağlantısı yoktur. Bu nedenle Hacı Paşa’nın tanımı doğru kabul edilmelidir. Ancak bitki için önerdiği su sıçanı adının kaynağı bizim için belirsizdir. Bu bitki günümüzde su mercümeği olarak bilinir. Beyrunî, satrâtiyûtus maddesinde ele aldığımız bitkinin diğer adının su sıçanı olduğunu yazmıştır.

Mercimeğe benzeyen, durgun sularda yetişen bir bitkidir. Her türden iltihabın yanı sıra yılancık ve gut vakalarında tek başına ya da polenta ile uygulanır. Çocuklarda fıtık vakalarında başvurulur. DI 4-87.

Durgun sularda yetişen bir mercimektir. Serinletici olduğu için apselere sarılır. Özellikle gut vakalarında tek başına ya da polenta ile uygulanır. Bağırsak fıtığı için iyi bir ilaç olarak kabul edilir. PL 22-70.