Tanımı
Genellikle 60 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde çok dallı, ince, kanatlı ve dört köşelidir. Yapraklar teleksi ve karşılıklı dizilişlidir. Yaprakçıklar sapsız, şeritsi mızraksıdır. Çiçekler mavi, kırmızı, mor, pembe ya da beyaz olabilir. On ercik görülür, dokuzu kaynaşıkken biri serbesttir. Yumurtalık; çanak yaprak, taç yaprak ve erciklerin üzerinde konuşludur. Meyve dikdörtgensi, yanal olarak düzleştirilmiş, 5,5 cm uzunluğunda, 2 cm genişliğinde ve 7 tohumludur. Tohumlar beyaz, yeşil, gri ya da kahverengi ve 4 ila 7 mm çapındadır. Dilimizde mürdümük, ak burçak, imirdik, külür, müdürmük, mürdük, mürdüme ve mürdümek adları ile bilinmektedir.
Gözlem bilgileri
Lathyrus sativus doğal olarak Balkanlarda yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümünde doğallaşmıştır. Tarla, çayır ve sulak alanların civarında görülen bitki umumiyetle haziran ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1500 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ve Derince ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.
Harita | Sinonimler | Herbaryum
Etimoloji
Cins adı Antik Yunanca çok tutkulu anlamına gelir. İlk defa Theophrastus tarafından kullanılmıştır ve cinse bağlı bazı türlerin afrodizyak oldukların yönündeki inanışa işaret eder. Cinsin Türkçe adı mürdümük Farsça kökenlidir ve olasılıkla mercimek için kullanılmıştır. Bu kelime ayrıca Farsçada gözbebeği anlamına gelir, mercimek tohumları ile gözbebeği arasında yüzeysel bir benzerlik mevcuttur. Epitet Latince ekilen anlamına gelir. İlkçağdan itibaren insan eliyle yaygın bir biçimde yetiştirilen bitkiler için tercih edilen bir epitettir. İkili adlandırma öncesi adı “Lathyrus sativus, flore fructuque caeruleo”dur.
Kullanımı
Olgunlaşmamış tohumlar bezelye gibi tüketilmektedir. Tohumlar, ayrıca meyve sürgünler de pişirilerek de yenilmektedir. Bunun yanında hayvan yemi olarak yoğun biçimde üretilmektedir. Kök sistemi sayesinde erozyon kontrolünde kullanılmıştır. Bağırsak hareketlerini arttırıcıdır. Tohumlarından elde edilen yağ şiddetli müshil etkisine sahiptir ve bu tehlikeli olabilir. Küçük oranlarda zararsızdır ancak uzun süre büyük miktarda tüketilirse kalıcı felce ve beyin hasarına neden olabileceği rapor edilmiştir. Tohumlar nörotoksin içerir ve uzun süre birincil gıda olarak tüketilirse nörodejeneratif bir hastalığa neden olur.
Fotoğrafları
Lathyrus sativus L. | Sp. Pl.: 730 (1753).
Leave a Comment