Tanımı
Sarılıcı, çıplak ve genellikle 25 ila 100 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde genişçe kanatlıdır. Alt yapraklar yumurtamsı ya da yumurtamsı mızraksı, mukronat ya da sülük uçlu ve sitipülsüzdür. Üst yapraklar dallı sülüklü ve çok geniş kanatlı olup gövdeye dekürenttir. Yaprakçıklar 1 ya da 2 çift halinde, yumurtamsı, 2 ila 4,5 cm uzunluğunda ve 1 ila 2 cm genişliğindedir. Sitipül yarı okbaşlı ve serbest ya da yaprak sapı kanadına bitişiktir. Çiçek durumu sapı tek çiçekli olup yapraklardan çok daha kısadır. Çanak 5 ila 8 mm uzunluğundadır. Çanak dişlerinin uzunlukları farklı ve tüp ile yaklaşık aynı uzunluktadır. Taç beyaz ya da sarı renkli ve 14 ila 16 mm uzunluğundadır. Meyve şeritsi dikdörtgensi, 4 ila 5 cm uzunluğunda, 9 ila 12 mm genişliğinde, çıplak ve sırta belirgin iki kanatlıdır. Tohum meyve başına 5 ila 7 adet, pürüzsüz ve buğuludur. Dilimizde gambilya, kıbrıs fiği ve kıbrıs mürdüğümü adları ile bilinmektedir.
Gözlem bilgileri
Lathyrus ochrus doğal olarak Akdeniz havzasında yayılış gösterir. Orman sınırları, çayırlar, yol kenarı ve tarla kenarlarında görülen bitki umumiyetle mayıs ve temmuz aylarında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 400 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.
Harita | Sinonimler | Herbaryum
Etimoloji
Cins adı Antik Yunanca çok tutkulu anlamına gelir. İlk defa Theophrastus tarafından kullanılmıştır ve cinse bağlı bazı türlerin afrodizyak oldukların yönündeki inanışa işaret eder. Cinsin Türkçe adı mürdümük Farsça kökenlidir ve olasılıkla mercimek için kullanılmıştır. Bu kelime ayrıca Farsçada gözbebeği anlamına gelir, mercimek tohumları ile gözbebeği arasında yüzeysel bir benzerlik mevcuttur. Epitet Antik Yunanca aşıboyası anlamına gelir ve türün çiçeklerinin kahverengimsi sarı rengine dikkat çekmektedir. Özgün tanımda bu “Ochrus folio integro capreolos emittente” olarak geçmektedir. Ancak çiçekler bu renk tanımına uymuyor, dolayısıyla soluk sarı renginin kastedilmiş olabileceği de düşünülmelidir.
Kullanımı
Tohumlar ve kök pişirilerek tüketilmektedir. Tohumlar için aşağıdaki uyarıyı okuyunuz. Kökün tüketilmesi ise şüpheli gibi, çünkü bitki tek yıllıktır. Az miktarda tüketilmesi güvenli ve besleyicidir. Tohumlar olgunlaşmadan önce tüketilmelidir. Bu cinse bağlı bazı türlerin tohumları toksik bir amino asit ihtiva etmektedir. Bu nedenle fazla alındığında Lathyrizm olarak bilinen ve sinir sistemi üzerinde ciddi hasarlara neden olan bir rahatsızlığa neden olabileceği rapor edilmiştir.
Fotoğrafları
Lathyrus ochrus (L.) DC. | Fl. Franç., éd. 3, 4: 578 (1805).
Leave a Comment