Lapsana communis subsp. adenophora (Deli şebrek)

Tanımı

Genellikle 1 ila 1,2 metre büyüyebilen bir bitkidir. Gövde diktir. Gövdede tüylü dallar görülmektedir. Özsuyu sütlü değildir. Yapraklar almaşlı ve sarmal biçimde dizili, 1 ila 15 cm uzunluğunda, 1 ila 7 cm genişliğinde, yumurtamsı ve kenarları loblu ya da tırtıklıdır. Alt yapraklar uzun saplı iken üst yapraklar sapsız ya da kısa saplıdır. İnvolukrum 5 ila 10 mm uzunluğunda ve 2 ila 5 mm genişliğindedir. Dıştaki filariler 1 mm uzunluğunda, birkaç adet ve yumurtamsı-mızraksı iken içtekiler şeritsi-dikdörtgensidir. Sekiz ila on beş arası soluk sarı rengi dilsi çiçekçik görülmektedir ve uçları beş dişlidir.

Kapçık 2,5 ila 9 mm uzunluğunda ve sarımsı kahverengidir. Dıştaki kapçıklar içtekilerden çok daha uzundur. Gövde genellikle tek, genellikle 30 cm’den daha uzun, genellikle sadece orta bölümün üzerinde dallanmış, çiçek kurulu sapı involukrumun iki katından daha uzun değildir. Genç yapraklar salatalara eklenmekte ya da ıspanak gibi pişirilmektedir. Acı ve turpa benzeyen bir tadı vardır. Sakinleştiricidir ve antiseptik özelliği vardır. Ayrıca ağrı dindiricidir ve cilt çatlaklarına iyi gelir. Dilimizde deli şebrek ve meme otu adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Balkanlar, Türkiye ve Kafkasya’da yayılış gösterir. Alpin çayırlar, orman açıklıkları ve dere kenarında görülen bitki umumiyetle mayıs ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi 500 ila 1600 metreye kadar olan rakımlarda Kartepe ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca temizleyen anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin tıbbi özelliklerine işaret eder. Epitet Latince yaygın anlamına gelir. Türün yayılış alanının genişliğine işaret eder. Alttür epiteti ise Latince salgı taşıyan anlamına gelir ve açık bir şekilde alttürün ayırt edici özelliğine dikkat çekmektedir. En ayırt edici özelliği alt yapraklarında meme ucuna benzeyen loblardır. Meme otu adı adı kapalı çiçek tomurcuklarının memeye benzetilmesine atıftır. Tür ayrıca emziren annelerin meme uçlarındaki tahrişi giderir ve benzerler benzerleri tedavi eder (İşaret Doktrini) kapsamında değerlendirilir.