Nasıl tanırım?
Çanak yaprakların uzun kalın tüylerle kaplı, yaprakların genişliğinin 2-6 katı uzunluğunda ve tek yıllık olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Kayalık, yol kenarı, makilik
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mart – Temmuz
Arazi notu
05 Haziran 2021 • Körfez • 320 m • Yayla
Türkçe yaygın adı olan atyaran ile ilgili detaya ulaşamadık. Türkçe Bitki Adları Listesi’nde Herniaria cinsi altında “deli yaran”, “ulu yaran”, “şark yaranı” gibi isimler mevcut ve bu durumda Türkçe “yarmak” kelimesi kastediliyor gibi gözüküyor. Bitkilerin etyaran da olarak bilinen dolama vakalarında kullanılmış olması olasıdır ancak bu durumda takip eden sayfalardaki bitkilerin adlarının “kabayaran” ve “deliyaran” olması mantıksız olacaktır. Aynı listede Paronychia cinsi için de “etyaran” ismi önerilmiştir. Atyaran ve Etyaran isimleri aynı kökene bağlı gibi.
Böbrek taşlarını düşürmek için kullanılmıştır. İdrar söktürücüdür. Ayrıca boğaz ağrısının tedavisinde başvurulmuştur. Özü elleri temizlemek için ve cildi yumuşatmak için kullanılmıştır.
Yoğun tüyler yapraklarının üzerinde ince bir nem tabakası tutarak bitkinin, sıcak ve güneşte yanmış ortamlarda hayatta kalmasını sağlamaktadır.
Kumarin ve saponin içermesi nedeniyle zehirli olabileceği rapor edilmiştir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince fıtık anlamına gelir ve bu bağlamda cinse bağlı bazı türlerin geleneksel olarak fıtık tedavisinde kullanılmasına işaret eder. Epitet Latince tüylü anlamına gelir ve açık bir şekilde türün yoğun tüylü yapısına işaret eder.
Genellikle 4 ila 20 cm büyüyebilen ve yoğun biçimde havlı tek yıllık bir bitkidir. Çoğunlukla tabanda yatık haldedir. Dallar düzenli biçimde almaşlı dizilişlidir.
Küçük ve mat yeşili yapraklar eliptik ila ters mızraksı, 1 cm uzunluğundadır ve gövdeyi kaplarlar. Çiçek salkımları yaprak koltuklarında görülmektedir. Çiçeklerin üç ile sekiz arası tüylü çanak yaprağı vardır ve taç yaprak görülmez.
Çanak yapraklar eşit ya da farklı uzunlukta ve kıllıdır. Ercik 2, 3 ya da 5 adettir. Kesecik çanak yaprakla aynı uzunlukta ve çıkıntılı olup tek tohum barındırır. Dilimizde deli yaran adı ile bilinmektedir.