FLORA NICOMEDIAE • COSMOPOLITAN

Coğrafi dağılım.

Gentianales, yaklaşık 1.200 cins ve 23.000 civarında türü bünyesinde barındıran kalabalık bir takımdır. Bu sayı, bilinen tüm damarlı bitki türlerinin yaklaşık %6’sını oluşturmaktadır. Gentianaceae ve Rubiaceae ailelerinin kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde iyi temsil edilmesine karşın, türlerin çoğunluğu tropik ve sıcak ılıman bölgelere özgüdür.

ALEMPlantae

Rubia tinctorum, insanlık tarihinin en eski kırmızı boya kaynağıdır ve Türk kırmızısı adıyla bilinmektedir.

Plumeria çiçeği, harika kokusuyla bilinir ve Hawaii’ye gelen misafirlerin boynuna takılan meşhur çiçekli kolyelerin (Lei) ana malzemesidir.

Catharanthus roseus‘tan izole edilen vinblastin ve vincristine adlı bileşikler, çocukluk çağı lösemisi ve Hodgkin lenfoma tedavisinde devrim yaratmıştır.

Sıtma hastalığının ilk kesin tedavisi olan kinin, bu takıma ait Cinchona ağacının kabuklarından elde edilmiştir.

Bilgi

Kahve ağacı (Coffea), bu takımın en ünlü üyelerinden biridir. Kahve, Ortaçağ’ın sonlarına doğru Türkiye üzerinden Avrupa’ya geçmiştir. Günümüzde Batı uygarlığı etkisinin en temel göstergelerinden biridir.

Ekoloji

Kurbanları birkaç dakika içinde acı çekerek öldüren meşhur striknin zehri, bu takımın Loganiaceae ailesine ait Strychnos nux-vomica ağacından elde edilir. Aynı aileden gelen Curare bitkisi de Amazon yerlilerinin oklarının ucuna sürdüğü, avı anında felç eden meşhur zehirdir.

Dikkat

Gentianaceae ailesi, yeryüzünde bilinen en acı doğal bileşikleri (amarogentin) içerir. Bu madde o kadar acıdır ki, 1 gramı 50.000 litre suyu tamamen acılaştırabilir.

BİLİMSEL TANIM

Gentianales (Gentiyan takımı) ot, çalı, tırmanıcı ve ağaçlardan oluşan bir takımdır, yirmi binin üzerinde türü barındırır ve dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Genelde yapraklar karşılıklı, sitipüller saplar arası, çiçekler erselik, çanak ve taç yapraklar kaynaşık, ercikler 4 ya da 5 adet ve 2 karpellidir. Gövdeler dik, yükselici ya da sarılıcıdır.

Loganiaceae ailesinde gövdeler fotosentez işlevi görmektedir. Rubiaceae ailesinde ise çoğunlukla dörtgen ve düğümlü gövdeler mevcuttur. Yapraklar basittir ve kenarları tipik olarak düzdür. Yaprakların tabanı gövdeye kaynaşık olarak bitişmektedir. Çiçek durumu genellikle talkım halindedir.

Çiçekler genellikle gösterişli olup şekil ve boyut bakımından benzerdir. Tomurcuk durumunda taç yapraklar kiremit biçimli ya da kenarları üst üste binecek biçimde dizilidir. Ercikler taç yaprakları ile karşılıklı dizilişlidir. Yumurtalık üst ya da alt durumludur. Meyve perdeli kapsül ya da nadiren üzümsü formdadır. Tohumlar oldukça küçüktür.

GBIF