Dianthus carmelitarum (Samsu)

Tanımı

Halihazırda bazı kaynaklarda Dianthus artwinensis adı ile geçmektedir. Genellikle 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yapraklar şeritsi ila şeritsi mızraksı, uzun sipsivri ve 1,5 ila 2,5 mm genişliğindedir. Bırahteler yeşil, mızraksı, uzun sipsivri ve çiçek başlarından uzundur. Çanak mor, silindirik, mızraksı ve uzun sipsivridir. Taç yaprak kolu 5 ila 7 mm uzunluğunda, dişli, sakallı ve parlak kırmızı renklidir. Dilimizde samsu ve karadeniz karanfili adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak sadece Türkiye’de yayılış gösterir. Ancak türün Kafkasya’da da yayılış gösterdiğine dair raporlar mevcuttur. Bu nedenle endemik statüsünü kaybetmesi muhtemeldir. Orman açıklıkları ve çalılıklarda görülen bitki umumiyetle haziran ve ağustos ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1000 metreye kadar olan rakımlarda Karamürsel ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca tanrının çiçeği anlamına gelir. İlk defa Theophrastus tarafından (diosanthos / διόσανθος) kullanılmıştır. Cins Antik Yunan tanrısı Zeus’a adanmıştır. Jüpiter, Hellen mitolojisindeki Zeus’un karşılığıdır. Cennetin ve yeryüzünün efendisi olarak kabul edilen Jüpiter; tanrıların ve insanların babası, hayatın efendisi, doğa kanunlarının kişiselleştiği varlık ve hava olaylarının tanrısıdır. Zeus ile Jüpiter arasındaki en önemli fark; Zeus’un zaman zaman insanların arasında tebdil-i kıyafet dolaşmasına rağmen, Jüpiter’in hiçbir zaman yeryüzüne inmemesidir. Roma Uygarlığı’nda karanfil, Jüpiter’in bitkisi olarak kabul edilirdi. En erken dönemde yapılan taçlar, karanfil çiçeklerinden oluşurdu.

Cinsin Türkçe adı olan karanfil yaygın bir kullanıma sahiptir. Ancak hiç biri bu cins için değildir. Kullanımı bilinen türler; Syzygium aromaticum, Clinopodium nepeta ve Ocimum × africanum’dur. Kelime, Syzygium aromaticum’un yayılış alanı olan Güneydoğu Asya orijinlidir. Bitkinin önceki adı Caryophyllus aromaticus’tur ve cins adı olan caryophyllus karanfil ile benzer kokuya sahip olan Dianthus caryophyllus için de kullanılmıştır. Buna göre, karışıklığın kaynağı da bu olsa gerektir. Epitet Latince Karmelitler anlamına gelir. Özellikle Kudüs çevresinde etkili olan Katolik bir tarikatın adıdır. Bu tarikatın Türkiye’nin kuzeyinde yayılış gösteren bu karanfille ilgisini çözemedik. George François Reuter’ın özgün tanımında “Habitat in monte Techdagh Armeniae” ifadesinde geçen Techdagh, tarikatın etki alanından oldukça uzak olan Erzurum’daki Palandöken dağıdır. Sonraki sayfada göreceğimiz Dianthus carthusianorum türü de adını Carthusian tarikatından almaktadır. Belki de bağıntı yine aynı şekildedir.