Nasıl tanırım?
Yaprakların çiçeklerden farklı dönemde çıkması, çiçeklerin güz ve kış aylarında açması ve damalı olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Çayırlar, çalılıklar, orman açıklıkları
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Ağustos – Ekim
Arazi notu
11 Eylül 2024 • Gebze • 70 m • Orman sınırı
Çiçeklerdeki damalı desenler, zayıf ışık koşullarında bile kolayca fark edilebilir ve tozlaştırıcı böcekler için bir yol gösterici görevi görür.
Bitki sert yaz koşullarından korunmak için çiçeklerini sonbaharda açar, tohumlarını oluşturur ve kışa böyle girer. İlkbaharda ise yapraklarını çıkararak yaz boyunca fotosentez yapar ve soğanını besler. Yaz sıcağı bastırdığında ise yapraklar tamamen yok olur.
Bitki için önerilen kadıköy çiğdemi adı, yüzeysel olarak çiğdemleri andırması ile ilgilidir. Gerçekte çiğdemlerle yakın akraba değildir.
Bütün parçaları, özellikle soğanı zehirlidir. Kusmaya, şiddetli ishale, mide ve bağırsakta ciddi inflamasyon ve ölüme neden olabilir. Ayrıca kormus bazı insanlarda deri alerjisine neden olabilir.
Bu türe oldukça benzeyen endemik türler bulunmaktadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının. Gebze’de birkaç yerde bulunan bu türün örneğin Gaziler Tabiat Parkı’ndaki popülasyonu yok olmuştur. Türü gözlemlediğimiz alanda da yoğun tarımsal faaliyetler yapılmaktadır. Bu nedenle ilimizdeki varlığı yüksek seviyede tehdit altındadır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını Kolhis kralı Aetes’in kızı Midia’dan alır. Bitkiler konusunda oldukça bilgili olan Midia, aynı zamanda bitkilerden elde edilen zehirler konusunda da yetenekliydi. Bahçesinde çöpleme, zakkum, güzelavratotu, baldıran ve yüksükotu gibi çeşitli zehirli bitkileri yetiştirmekteydi. Afrodit’in isteği ile maceralarında Jason’a eşlik eden Midia, acı çiğdem kökünden elde ettiği bir iksir ile Jason’un uzuvlarını ve silahlarını ovarak, O’nun cesaret ve güç gerektiren görevleri yerine getirmesini sağlamıştır. Ancak kendinden daha genç bir kadın yüzünden Jason tarafından terk edilince hem o kadını hem de çocuklarını acı çiğdem bitkisinden elde ettiği zehirle öldürür. Dioscorides bitkilerin Colchis’de yaygın olarak görüldüğünü ve bu nedenle bu adı aldıklarını yazar. Epitet Latince Kadıköy, İstanbul anlamına gelir. Türün tip yerine işaret eder. Kalkedon, Roma’nın Bitinya eyaleti sınırları içinde kalan bir liman şehri idi. Özgün tanımda “Montagnes découvertes de la côte asiatique de la mer de Marmara, non loin de Cadikeuy (ancienne Chalcédoine)” olarak belirtilmiştir.
Kormusu 3 ila 5 cm uzunluğunda ve 2 ila 3 cm genişliğindedir. Biçimi yumurtamsı ila neredeyse küreseldir. Dış gömlek kahverengi, iç gömlek kırmızımsı kahverengidir.
Yapraklar 4 ila 7 arası sayıda, yayık, dikdörtgensi dilsidir. Bunlar 9 ila 12 cm uzunluğunda ve 20 ila 33 mm genişliğindedir. Bunlar tüysüz, tepede yuvarlak ya da neredeyse sivri ve kenarları genellikle dalgalıdır. Çiçekler 1 ila 3 arası sayıda, huni ya da çan biçimindedir.
Çiçek örtüsü soluk ila koyu morumsu pembe, zaman zaman hafifçe mozaik desenli, darca ters mızraksı ila darca dikdörtgensi eliptik, 3 ila 4 cm uzunluğunda ve 3 ila 8 mm genişliğinde ve tüysüzdür. Dilimizde kadıköy çiğdemi adı ile bilinmektedir.