Nasıl tanırım?
Çok yıllık, sorgucun kapçıktan 8-10 kat daha kısa, dikensiz, kömeçlerin 2,5-3,5 cm genişliğinde ve çok sayıda çiçekli olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Tarla, yol kenarı, çayır, tahrip edilmiş arazi
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Eylül
Arazi notu
10 Temmuz 2023 • İzmit • 350 m • Yol kenarı
Kökünün kavrulup öğütülerek kahveye katılması veya kahve yerine kullanılması, Napolyon Savaşları sırasında Avrupa’da kahve ticaretinin aksamasıyla yaygınlaşmıştır. Günümüzde New Orleans’ın ünlü Café du Monde’sunda servis edilen hindiba katkılı kahvesiyle bilinmektedir. İçerdiği laktusin ve laktukopikrin maddelerinin sakinleştirici özelliklere sahip olabileceği, bu nedenle hindiba katkılı kahvenin kafeinin uyarıcı etkisini bir miktar dengeleyebileceği düşünülmektedir.
Yüksek protein ve mineral içeriği nedeniyle modern sürdürülebilir tarımda süper otlak bitkisi olarak ekilmektedir. Bu bitkiyle beslenen büyükbaş hayvanların hem süt verimi artmakta hem de bitkinin içindeki doğal bileşikler sayesinde hayvanların iç parazit kapma riski ciddi oranda azalmaktadır.
Cichorium intybus yüksek miktarda potasyum, lif ve su içerir. Yaprak ve kökleri çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Çiçek açma zamanı yaprakları hafif acıdır. Genç kökler kavurulduğunda hafif acı karamel tadı alınır. Kökler yaşlandıkça daha acı hale gelir. Hayvan yemi olarak yetiştirilmektedir. Kökünden kahve yapılmaktadır. Yapraklarından mavi boya elde edilmiştir.
Bağırsak parazitlerine karşı etkilidir. Safra taşı tedavisinde, sinüs problemlerinde, ayrıca kesik ve çürüklere karşı kullanılmıştır. Kilo kaybına karşı etkilidir. Bağırsak fonksiyonlarını geliştirerek kabızlığa engel olur. Kalsiyum emilimini arttırır. Safra söktürücü, hazmettirici, idrar söktürücü, müshil, arındırıcı, hipoglisemik, siğil giderici etkilidir. Karaciğer ve sindirim sistemi üzerindeki tonik etkileri için hayli değerli bir bitkidir. Genellikle bir diyetin parçası olarak kullanılmaktadır. Ayrıca kök ve yapraklara iştah açıcı olarak başvurulmuştur. Bunun yanında kökün kaynatılmasının sarılık, karaciğer büyümesi, gut ve romatizmanın tedavisinde fayda sağladığı kanıtlanmıştır.
Aşırı ve sürekli kullanımım retinanın işlevini bozabileceği rapor edilmiştir.
Çiçekleri güneşin doğuşuyla açılır ve günün en sıcak saatlerinde, öğleye doğru kapanır. Her bir çiçek sadece bir gün açar.
1766’da II. Frederick, Prusya’ya kahve ithalatını yasakladığında, hindiba kökünden yapılan kahve gerçek bir vatanseverlik içeceği haline gelmiştir. Frederick yasağı uygularken sıra dışı bir yönteme başvurmuştur: Kaffeeriecher (kahve koklayıcıları) adı verilen, yaklaşık 400 kişilik savaş gazisi malul bir ekip istihdam edilmiştir. Bu kişilerin görevi, kaçak kavrulan ya da tüketilen kahveyi koklayarak tespit etmekti. Frederick, kahvenin erkekleri kadınsılaştırdığına ve kadınlarda kısırlığa yol açtığına inanıyordu.
Eğer bitki çok asidik bir toprakta büyürse veya nadir bir mutasyona uğrarsa, beyaz veya pembe çiçekler açabilir.
“Me pascunt olivae, me cichorea, me malvae / Bana zeytin, hindiba ve ebegümeci rızık olarak yeter.” –Horace
Fotoğrafları










Türkiye gözlemleri
Cins adının etimolojisi belli değildir. Antik Yunanca orijinli bir kelimedir ve yenilebilir hindibaları tanımlamak için kullanılmıştır. Plinius bitkiye Mısır’da cichorium dendiğini kaydeder. Antik Mısır’da hayli yaygın olarak tüketilen bir sebzeydi. Cinsin Türkçe yaygın adı olan hindiba Antik Yunanca entubon (ἔντῠβον) orijinlidir, kelime Süryaniceye antubiya (ܐܢܛܘܒܝܐ), Arapçaya ise hindiba (هِنْدِبَا) olarak geçmiştir. Epitet Latince hindiba anlamına gelir. Yenilebilir hindiba türleri için kullanılan geleneksel bir isimdir. Kelime Arapça’daki hindiba kelimesinin karşılığı olabilir ya da Arapçadaki hindiba kelimesi intubum kelimesinden türetilmiş olabilir. Bazı kaynaklar, ocak ayında yenildiği için Eski Mısırca ocak anlamına gelen tybi kelimesinden türediğini öne sürmektedir.
Genellikle 1.5 metre büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Kök uzun, kalın ve kazık formundadır. Gövde tek yıllık, genellikle üst bölümde dallı, çizgili, yoğunca kılız ila tüysüzcedir. Taban yaprakları 7 ila 30 cm uzunluğunda, 1 ila 12 cm genişliğinde, ters mızraksı, ucu küt ila sivri, kenarları dişli ve kıllı ila tüysüzcedir.
Gövde yaprakları daha küçük, çoğunlukla dikdörtgensi-mızraksı ve bölünmemiş, sapsız ve sarılıcı, kenarları dişli ila düz ve kıllı ila tüysüzcedir. Kömeç 2,5 ila 3 cm çapında, sapsız, koltuklarda 2 ila 4 adet ya da tek adettir. İnvolukrum silindirik ve 11 mm uzunluğundadır. Filariler 2 sıra halinde ve derimsidir. Dış filariler 8 mm uzunluğunda ve darca yumurtamsıdır. İç filariler 11 mm uzunluğunda ve mızraksıdır. Taç mavi ya da nadiren beyaz veya pembe renklidir.
Kapçık 2,5 mm uzunluğundave ters koniksidir. Sorguç birkaç sıralıdır. Cichorium intybus dilimizde beyaz hindiba, sakızotu, mavi hindiba, radika, yabani hindiba, belçika hindibası ve sakızotu adları ile bilinmektedir.
Hocam sanki lactuca serriola ve sonchus oleraceus’dan da bahsedilmiş gibi.