Nasıl tanırım?
Çiçeklerin sarı veya turuncu renkli, gövdenin çıplak, dış filarilerin yumurtamsı ve iplikçiklerin neredeyse çıplak olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bozuk arazi, tarla, bahçe
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Ağustos
Arazi notu
11 Temmuz 2026 • Karamürsel • 1 m • Deniz kenarı
Kapçıklarından yenebilir yağ elde edilmektedir. Bu yağ salata ve yemeklere eklenmektedir. Kapçıklar pişirilerek, yapraklar ve sürgünler ise çiğ veya pişirilerek yenilmektedir. Çiçeklerden tüketime uygun sarı ve kırmızı bir boya elde edilmektedir. Bu, yiyecekleri tatlandırmak ve renklendirmek için safran ikamesi olarak kullanılmaktadır.
Kapçıklardan alınan yağ aydınlatma, boya, vernik, muşamba ve mumlu kumaşlarda kullanılmıştır.
İnsanoğlunun yetiştirdiği bilinen ilk bitkilerden biridir. MÖ 2500 dolaylarında Mezopotamya’da yetiştirildiği kanıtlanmıştır. On İkinci Hanedanlık dönemine (MÖ 1991–1802) tarihlenen eski Mısır tekstillerinin kimyasal analizinde aspir çiçeğinden yapılan boyalar tespit edilmiş ve firavun Tutankhamun’un mezarında aspir çiçeğinden yapılmış çelenkler bulunmuştur. Amerika kıtasına İspanyol işgalciler tarafından taşınmıştır.
Türkçe yaygın adı olan asfir ya da aspir Arapça sarı boya anlamına gelen usfur (عُصْفُر) kelimesinden muharreftir.
Koroner kalp hastalığını azaltabileceği ve kolesterol seviyelerini düşürebileceği rapor edilmiştir. Değiştirici, ateş düşürücü, yatıştırıcı, terletici ve parazit düşürücü, ağrı kesici, antibakteriyel, iltihap önleyici ve hematopoietiktir. Tümörleri ve stomatiti tedavi etmek için başvurulmuştur. Çiçekler kolesterol düşürücü, terletici, adet düzenleyici, müshil, bağırsak boşaltıcı, yatıştırıcı ve uyarıcıdır. Morarma, burkulma, deri iltihapları ve yaralar üzerine uygulanmıştır. Kapçıkları idrar söktürücü, müshil ve toniktir. Romatizma ve tümörlerin, özellikle karaciğerin iltihaplı tümörlerinin tedavisinde kullanılmıştır. Yağ yakılarak yaraları iyileştirmek ve romatizmayı tedavi etmek için uygulanmıştır.
Tohumları, içerdikleri yağ asidi profiline göre iki ana tipe ayrılır. Oleik asit bakımından zengin olan türler gıda olarak kullanılırken, linoleik asit bakımından zengin olan türler boya, vernik ve biyodizel üretimi gibi endüstriyel amaçlara uygundur.
Aspir tohumları, özellikle kardinaller, şakrak kuşları ve ağaçkakanlar gibi kuş türleri tarafından sevilir. İlginçtir ki, sığırcık ve sincap gibi kuş yemliği zorbalarının acı tadını sevmemesi, onu popüler bir kuş yemi haline getirir.
Çiçeklerinde iki farklı renk pigmenti aynı anda bulunur: Suda çözünen sarı renk ve suda çözünmeyen ama alkolde çözünen kırmızı renk.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Arapça boya anlamına gelir. Çiçeklerinin tekstil sektöründe boya olarak kullanılmasına atıftır. Epitet Latince boya anlamına gelir. Açık bir şekilde türün geleneksel olarak boya için kullanıldığına işaret etmektedir.
Carthamus tinctorius genellikle 25 ila 150 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövdeler çıplak ve parlak beyaz renklidir. Gövde yaprakları çıplak, yeşil renkli, 3 ila 9 cm uzunluğunda, 1 ila 2 cm genişliğinde, yumurtamsı ila şeritsi, sapsız ve kenarları düz ila testere dişlidir.
Kömeçler gevşek yalancı şemsiyelerdedir. Dış filariler yumurtamsı ve içtekilerden kısa ya da hafifçe daha uzundur. İçteki filariler ağsı tüylü ve sipsivri uçludur.
Çiçekler parlak kırmızı ila turuncu sarı renklidir. Tüm kapçıklar sorguçsuzdur. Dilimizde aspir, yalancı safran ve boyacı aspiri adlarıyla bilinmektedir.