İçeriğe geç
Anasayfa » Cachrys cristata (Tepeli çarşambaotu)

Cachrys cristata (Tepeli çarşambaotu)

FLORA NICOMEDIAE • SOUTHERN EUROPE

Nasıl tanırım?

Gövdenin çıplak, şemsiye kollarının 7-15 adet ve meyvenin sorguçlu dişli olması ayırt edici özelliğidir.

ALEMPlantae
TAKIMApiales
FAMİLYAApiaceae
CİNSCachrys

Habitat

Çalılık, yol kenarı

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Mayıs – Haziran

Arazi notu

11 Haziran 2025 • Gebze • 70 m • Makilik

Bilgi

Cins için önerilen çarşamba adının kaynağını bulamadık. Çarşamba ilçesi olamaz, çünkü cins Samsun’da bulunmaz. Kastedilen gün olan çarşamba ise, bitkilerin bu gün ile ilgili kültürel bir geçmişi olabilir. Örneğin, özel olarak çarşamba günleri toplanıyorsa, gibi… Bilmiyorum. Cins, yerel düzeyde çakşır adıyla bilinir ancak çakşır, çarşamba kelimesine çok uzak. Son olarak cins adı olan cachrys, çarşamba yapılmış olabilir, bu da en düşük olasılık.

Folklor

Çeşni olarak kullanıldığı, tarhana çorbasına eklendiği ve köklerine afrodizyak amaçlı başvurulduğu raporlanmıştır. Ancak bu etnobotanik kayıtlar her zaman güvenilir kabul edilmeyebilir. Çünkü çaşır, çakşır ve tarhana otu olarak bilinen ve kullanılan türlerin çoğu birbirine oldukça benzer. Örneğin bu raporlardan biri Kafkasya’dan ancak bitki Kafkasya’da bulunmaz.

Dikkat

Furanokumarinler açısından zengindir ve bu durumun otçullara karşı bir savunma mekanizması olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla usaresi cilde temas ettikten sonra güneş ışığı altında kalınırsa yanık benzeri reaksiyonlara yol açabilir.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Antik Yunanca kozalak gibi anlamına gelir. Bu bağlamda cinsin meyvelerinin belirgin biçimde kozalağı andırmasına işaret etmektedir. Doğrusu kelime Theophrastus tarafından fındık, kızılağaç, huş ağacı, gürgen vb. benzeri ağaçlarda görülen kedicikleri tanımlamak için kullanılmıştır. Diğer bir görüşe göre Antik Yunanca sıcak anlamına gelen bir kelimeden türetilmiştir. Bu durumda cinsin meyvelerinin gaz giderici özelliğine işaret etmektedir. Epitet Latince sorguçlu anlamına gelir. Augustin Pyramus de Candolle’ün özgün tanımında yer alan “fructibus ovatis, jugis 5 distantibus subulatis cristatis” cümlesinden atfın açık bir şekilde meyveye olduğu anlaşılmaktadır. Bu terim, bitkinin bilhassa tepe benzeri herhangi bir yüksek uzantı barındırmasını vurgulamaktadır.

BİLİMSEL TANIM

Cachrys cristata genelde 60 ila 100 cm kadar büyüyebilen bir bitkidir. Gövde dik, çizgili ve tüysüzdür. Taban yaprakları 4 üçlü, anahatta ters yumurtamsı, uçtaki bölümler şeritsi, 5 ila 15 mm uzunluğunda ve 1 mm genişliğinde ve tüysüzdür.

Üst gövde yaprakları bileşiktir. 7 ila 12 arası kol görülür. İkincil bırahte şeritsi ve tüysüzdür. Taç yaprak tüysüzdür.

Meyve 10 ila 11 mm uzunluğunda ve 7 mm genişliğinde, elipsoit, ibikli dişlidir. Çiçekler sarı renkli, şemsiye 3 ila 10 cm çapında, 6 ila 12 arası ana kolludur. Dilimizde tepeli çarşambaotu adı ile bilinmektedir.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir