Habitat
Çalılık, yol kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Haziran
Arazi notu
11 Haziran 2025 • Gebze • 70 m • Makilik
Cins için önerilen çarşamba adının kaynağını bulamadık. Çarşamba ilçesi olamaz, çünkü cins Samsun’da bulunmaz. Kastedilen gün olan çarşamba ise, bitkilerin bu gün ile ilgili kültürel bir geçmişi olabilir. Örneğin, özel olarak çarşamba günleri toplanıyorsa, gibi… Bilmiyorum. Cins, yerel düzeyde çakşır adıyla bilinir ancak çakşır, çarşamba kelimesine çok uzak. Son olarak cins adı olan cachrys, çarşamba yapılmış olabilir, bu da en düşük olasılık.
Çeşni olarak kullanıldığı, tarhana çorbasına eklendiği ve köklerine afrodizyak amaçlı başvurulduğu raporlanmıştır. Ancak bu etnobotanik kayıtlar her zaman güvenilir kabul edilmeyebilir. Çünkü çaşır, çakşır ve tarhana otu olarak bilinen ve kullanılan türlerin çoğu birbirine oldukça benzer. Örneğin bu raporlardan biri Kafkasya’dan ancak bitki Kafkasya’da bulunmaz.
Furanokumarinler açısından zengindir ve bu durumun otçullara karşı bir savunma mekanizması olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla usaresi cilde temas ettikten sonra güneş ışığı altında kalınırsa yanık benzeri reaksiyonlara yol açabilir.
Fotoğrafları











Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca kozalak gibi anlamına gelir. Bu bağlamda cinsin meyvelerinin belirgin biçimde kozalağı andırmasına işaret etmektedir. Doğrusu kelime Theophrastus tarafından fındık, kızılağaç, huş ağacı, gürgen vb. benzeri ağaçlarda görülen kedicikleri tanımlamak için kullanılmıştır. Diğer bir görüşe göre Antik Yunanca sıcak anlamına gelen bir kelimeden türetilmiştir. Bu durumda cinsin meyvelerinin gaz giderici özelliğine işaret etmektedir. Epitet Latince sorguçlu anlamına gelir. Augustin Pyramus de Candolle’ün özgün tanımında yer alan “fructibus ovatis, jugis 5 distantibus subulatis cristatis” cümlesinden atfın açık bir şekilde meyveye olduğu anlaşılmaktadır. Bu terim, bitkinin bilhassa tepe benzeri herhangi bir yüksek uzantı barındırmasını vurgulamaktadır.
Cachrys cristata genelde 60 ila 100 cm kadar büyüyebilen bir bitkidir. Gövde dik, çizgili ve tüysüzdür. Taban yaprakları 4 üçlü, anahatta ters yumurtamsı, uçtaki bölümler şeritsi, 5 ila 15 mm uzunluğunda ve 1 mm genişliğinde ve tüysüzdür.
Üst gövde yaprakları bileşiktir. 7 ila 12 arası kol görülür. İkincil bırahte şeritsi ve tüysüzdür. Taç yaprak tüysüzdür.
Meyve 10 ila 11 mm uzunluğunda ve 7 mm genişliğinde, elipsoit, ibikli dişlidir. Çiçekler sarı renkli, şemsiye 3 ila 10 cm çapında, 6 ila 12 arası ana kolludur. Dilimizde tepeli çarşambaotu adı ile bilinmektedir.