Nasıl tanırım?
Meyvenin üzümsü, tacın çansı, çiçeklerin 3 cm ve çanağın düzenli olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Orman
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Haziran – Ağustos
Arazi notu
15 Ağustos 2025 • Başiskele • 1000 m • Orman
Geçmişte kadınlar göz bebeklerini büyütüp daha çekici, derin ve buğulu bakışlara sahip olmak için gözlerine bu bitkinin özsuyunu damlatırlardı. Cinsin Türkçe adı da buradan gelmektedir. Atropin, günümüzde göz muayenesi ve ameliyatlarında göz bebeğini büyütmek için kullanılmaktadır.
Titian’ın Aynalı Kadın adlı tablosundaki kadının göz bebeklerini büyütmek için atropin damlası kullandığı iddia edilmektedir.
Rivayete göre 11. yüzyılda İskoçlar, işgalci Anglo-Sakson ordusunun yiyecek ve içeceklerine belladonna katmış, düşmanı komaya sokup uykudayken katletmiştir.
19. yüzyıla kadar, bitki kaynaklı zehirlenmeleri tespit etmek neredeyse imkansızdı. Çünkü bitkinin yol açtığı ateş, kuruluk ve delirme semptomları, o dönem Avrupa’sında çok yaygın olan Kızıl hastalığı veya ağır tifo ile birebir aynıydı.
Ağrı kesici, kas gevşetici, iltihap gidericidir. Parkinson, güneş çarpması ve peptik ülser tedavisinde kullanılmıştır. Menstrüel sorunlarda başvurulmuştur. Göz ameliyatlarında göz bebeğini büyütmek için kullanılmıştır. Mantar kaynaklı zehirlenmelerde önerilmiştir. Ayrıca ağrı kesici, panzehir, kas gevşetici, idrar söktürücü, halusinojenik, uyuşturucu ve yatıştırıcıdır.
Çoğu zehirli bitkinin tadı acı iken Atropa‘nın zehirli meyveleri tatlıdır. Bu meyvelerin birkaç adedi bir çocuğu, 10 üzeri ise bir yetişkini öldürebilir.
Augustus ve Claudius’un bu bitki ile karıları tarafından zehirlendikleri öne sürülmektedir.
Yaprakları, meyveleri ve özellikle kökü zehirlidir. Gebelik komplikasyonları, kardiyovasküler hastalıklar, gastrointestinal bozukluklar ve psikiyatrik bozukluklara neden olabileceği rapor edilmiştir.
Bünyesinde barındırdığı skopolamin adlı alkaloid, sinir sistemini felç ederek insanı dış dünyaya tamamen kapatır ama bilincini yarı açık bırakır. Öte yandan atropin, ambulanslarda ve acil servislerde kalp durmalarında kalbi yeniden çalıştırmak ve sarin gazı ile tarım ilacı (organofosfat) zehirlenmelerine karşı panzehir olarak kullanılır.
Familyanın diğer kötü şöhretli üyeleri (Mandragora, Hyoscyamus, Datura) ile birlikte cadı kazanlarının klasik dörtlüsünü oluşturur.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını ecel tanrıçası Atropos’tan (Ἄτροπος) almaktadır. Antikçağda, insanın hayat serüveninin Mireler olarak bilinen, Zeus ve Artemis’in kızları olan üç tanrıça tarafından düzenlendiğine inanılıyordu. Atropos, bu üç kader tanrıçasından biridir ve görevi elindeki makasla ‘ip’leri kesmektir. Burada ipten kastedilen şey, insan ömrüdür. Buna göre cinsin insanlar için zehirli olması ile ecel tanrıçası arasında bir bağ kurulmuştur. Epitet Latince güzel kadın anlamına gelir. Antikçağda kadınların (örneğin Kleopatra) daha çekici olmak için göz bebeklerini büyütmek için bu bitkiyi kullanmalarına işaret eder. Bitkinin suyu mektupları kapatırken kullanılarak, mektubu taşıyan ulağın gözlerinin durumuna göre mektubun açılıp açılmadığı öğrenilirmiş.
Halihazırda bazı kaynaklarda Atropa belladonna adı ile geçmektedir. Genellikle 50 cm ila 2 metre büyüyebilen bir bitkidir. Yumurtamsı yapraklar kısaca saplı, yumurtamsı eliptik, tepede sipsivri ve 18 cm uzunluğundadır.
Çiçekler çan biçiminde, soluk mor renkli ve yeşil bezelidir. Hafif bir kokusu vardır. Meyveler yeşildir ve olgunlaştıklarında siyaha dönerler. 1,5 cm çapında olan bu meyveler tatlıdır ve bazı hayvanlar tarafından tüketilmektedir.
Dilimizde güzelavrat otu, dulavrat otu, ayı çileği, ayı liforu, ayı ligarbası, deli otu, ipkeseği, kurt böğürtleni, yidin, yiğdin otu ve yabani tütün adları ile bilinmektedir.
Atropa belladonna fidanı yada tohumu nasıl alabilirim
Merhab, bu bu bitki zehirli mi ? Ve nasıl satın alabilirim yardımcı olur musunuz ?