Nasıl tanırım?
Meyvenin üzümsü, çanağın meyve zamanı şişkin, çiçeklerin tek ve koltuklarda olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Orman, dere kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Ekim
Arazi notu
06 Haziran 2025 • İzmit • 140 m • Dere kenarı
Japon kültüründe Hōzōki adıyla bilinir. Her yıl temmuz ayında Tokyo’daki Senso-ji Tapınağı’nda “Hōzōki Ichi” (Güveyfeneri Pazarı) düzenlenir ve insanlar evlerine asmak için bu bitkiyi satın alır. Budist inancına göre bu turuncu fenerler, Ölülerin Ruhu Festivali (Obon) boyunca ölmüş atalarının ruhlarına yollarını bulmaları için ışık tutmaktadır.
Meyve olgunlaşırken çanak yapraklar şişerek birleşir. Feneri andıran bu yapı, ham meyveyi hem rüzgardan hem de böceklerden koruyan bir ambalajdır. Kış mevsimine doğru bu fenerin kağıtsı dokusu çürüyerek dökülür ve parlak meyveyi kuşların ve insanların dikkatini çekecek hale getirir.
Olgun meyveler (turuncu kırmızı renkli çanak değil!) çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. İçerdiği C vitamini limonun iki katıdır. İdrar söktürücü, antiseptik, karaciğer düzeltici ve sakinleştirici olarak kullanılmıştır. İltihap giderici, ateş düşürücü, öksürük kesici ve balgam söktürücüdür. Üriner ve deri hastalıklarının tedavisinde kullanılmıştır. Meyvesi boğaz ağrısı ve derideki kızarıklıkların tedavisinde başvurulmuştur. Bunun yanında olgun meyve idrar söktürücü ve taş düşürücüdür. Yaprak ve gövde ateş düşürücüdür.
Yüksek C vitamini, polifenol ve flavonoid içeriği sayesinde anti-aging kremlerinde ve güneş losyonlarda kullanılmaktadır.
Bitkinin aşırı dozu düşüğe neden olur. Bitkilerin yeşil olan kısımları, yaprakları ve olgunlaşmamış meyveleri zehirli solanin içermektedir. Bu madde ağız kuruluğu, taşikardi, halüsinasyon, koma ve ölüme yol açabilir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Arapça mesane kirazı anlamına gelir. Cinsin çanağı meyve zamanı açık biçimde mesaneye andırır. Epitet Latince tedavi edici anlamına gelir. Bu bağlamda türün tıbbi değerine işaret eder.
Halihazırda bazı kaynaklarda Physalis alkekengi adı ile geçmektedir. Genellikle 30 ila 60 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Gövde basit ya da dallı, tabanda hafifçe odunsu ve üst bölümde kısaca tüylüdür. Yaprak sapı 1 ila 3 cm uzunluğunda, yaprak ayası darca ya da genişçe yumurtamsı, 5 ila 15 cm uzunluğunda, 2 ila 8 cm genişliğinde, tüysüzce ya da havlı, tabanı eğik, kamamsı, kenarı düz ya da kabaca dişli ve ucu sipsivridir.
Çiçek sapı 0,6 ila 1,6 cm uzunluğunda ve tüysüzce, kısa havlı ya da yoğun ve kalıcı biçimde ülgerlidir. Çanak geniş biçimde çansı, 6 mm uzunluğunda ve yoğun biçimde havlıdır. Taç beyaz renkli, çoğunlukla yeşilimsi ya da sarımsı gözlü, kaşıksı ya da çansı, 1,5 ila 2 cm çapında ve lobludur. Ercikler sarı renkli, meyve sapı 2 ila 3 cm uzunluğunda, meyve zamanı çanak kırmızı ya da turuncu renkli, yumurtamsı, yuvarlak, 2,5 ila 4 cm uzunluğunda, 2 ila 3,5 cm genişliğinde, derimsi ve tüysüzce ya da kalıcı ülgerlidir.
Meyve üzümsü formda, parlak, turuncu kırmızı renkli, küresel ve 1 ila 1,5 cm çapındadır. Tohumlar soluk sarı renkli, böbreksi ve 2 mm çapındadır. Dilimizde güveyfeneri, gelinfeneri, gelin otu, kembel otu, kambil otu, kandil otu, kızıl kaytarma, teleme otu, yabani biber, patlangaç ve kızılyörük adları ile bilinmektedir.