Nasıl tanırım?
Tek yıllık ve ikincil bırahtelerin meyve zamanı sertleşmiş olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, yol kenarı, deniz kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Eylül
Arazi notu
11 Ekim 2020 • İzmit • 1 m • Deniz kıyısı
Bu bitki, hayatta kalma şansını artırmak için iki tip tohum üretir. Büyük ve kahverengi tohumlar ince kabuklu olup uygun koşullarda hemen filizlenerek avantaj sağlar. Ancak daha hassastırlar. Küçük ve siyah tohumlar sert kabuklu olup toprakta yıllarca canlı kalabilir. Bunlar tohum bankasının yaklaşık %90’ını oluştururlar ve zorlu koşullar geçtikten sonra çimlenirler.
Tohumlarını olgunlaştırdıktan sonra kurur. Sert rüzgarlar bitkiyi kökünden veya gövde tabanından koparır. Bitki yuvarlak bir top haline gelerek rüzgarda kilometrelerce takla atar (tumbleweed) ve bu esnada binlerce tohumunu dört bir yana saçar.
Çiğnenmeye, ezilmeye ve sürekli yenmeye karşı gövdesindeki uyuyan tomurcukları hızla aktif hale getirerek çok çabuk yenilenir.
Genç yapraklar pişirilerek tüketilmektedir. Potasyum kaynağı olması nedeniyle hem tıbbi amaçlarla hem de gıda olarak toplanır. Tohumları öğütülerek toz haline getirilmekte ve ekmek yapımında, ayrıca çorbaları koyulaştırmak için kullanılmaktadır. Ancak tohumları oldukça küçüktür ve bu nedenle bu işlem hayli uğraştırıcıdır. Tohumları kusturucu ve müshil etkilidir.
Konar-göçer kültürlerde ve Anadolu’nun kurak köylerinde, özellikle kuraklık yıllarında koyun ve keçi sürüleri için hayati bir yem kaynağı olmuştur. Protein ve mineral açısından zengin olduğu için hayvanların süt verimini artırdığı bilinmektedir.
Bitki yakıldığında geriye kalan kül, sodyum ve potasyum karbonat açısından çok zengindir. Eski dönemlerde bu bitkinin külleri toplanır, suyla karıştırılarak çamaşır yıkamada doğal deterjan olarak veya sabun yapımında kostik niyetine kullanılırdı.
Organik olmayan gübrelerin kullanıldığı topraklarda yetişenler yenilmemelidir.
Deniz kenarında yetiştiği için tüketilmeden önce birkaç kere yıkanmalı ve her defasında yıkama suyu tazelenmelidir.
Patates gibi bitkilerin büyümeleri önemli oranda durdurmaktadır.
Kuraklığa ve yüksek sodyum oranına olan dayanıklılığı nedeniyle, özellikle Orta Asya’da (örneğin Aral Gölü çevresindeki ekolojik felaket bölgelerinde) çölleşmeyi önlemek ve hareketli kumulları sabitlemek için dikilen birincil bitkilerden biridir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca beslenmeyen anlamına gelir. Bitkilerin zor habitat koşullarında (örneğin kurak çöller) hayatta kalmalarına işaret eder. Epitet Latince Tatar anlamına gelir. Hazar Denizinden, Pasifik okyanusa kadar olan bölgenin kadim adı Tataria (ya da Tataria Magna) olup bitkinin doğal yayılış alanına işaret eder.
Unluca adı, yapraklarının ve gövdesinin üzerinin un serpilmiş gibi gözükmesine dikkat çekmektedir. Bu unlu doku, aslında bitkinin mikroskobik tüylerdir. Bu tüyler güneş ışığını yansıtarak bitkinin su kaybetmesini önler ve denizden gelen yakıcı tuzlu rüzgarlara karşı bir kalkan görevi görür.
Genellikle 20 ila 80 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde dik ya da yatık yükselici ve genellikle çok dallıdır.
Yapraklar değişken formlarda (üçgensi, üç köşeli, tebersi, mızraksı) olup, en çok 8 cm uzunluğunda ve en çok 7 cm genişliğindedir. Kenarları yılankavi ya da dişlidir. Çiçekler yaprak koltuklarında ve gövdenin ucunda belirir.
Torbacık yumurtamsı ya da neredeyse küresel ve sıkıştırılmıştır. Tohumlar yuvarlak, parlak, çıplak ve kahverengidir. Dilimizde unluca adı ile bilinmektedir.
Bırahte tabanının kesik ya da yuvarlak olması durumunda, var. tatarica; Bırahte tabanının içbükey olup derince üç loba bölünen bırahtenin orta lobunun dar ve sivri uçlu olması durumunda var. pseudo-ornata; Bırahtenin baklavamsı ve eğer üç loblu ise orta lobunun geniş olması durumunda var. constantinopolitana taksonuna gitmektedir.
Köklerinin 10 metreye kadar inebildiği için kurakta da gelişebildiği bildiriliyor.