Atriplex tatarica (Unluca)

Tanımı

Genellikle 20 ila 80 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde dik ya da yatık yükselici ve genellikle çok dallıdır. Yapraklar değişken formlarda (üçgensi, üç köşeli, tebersi, mızraksı) olup, en çok 8 cm uzunluğunda ve en çok 7 cm genişliğindedir. Kenarları yılankavi ya da dişlidir. Çiçekler yaprak koltuklarında ve gövdenin ucunda belirir. Torbacık yumurtamsı ya da neredeyse küresel ve sıkıştırılmıştır. Tohumlar yuvarlak, parlak, çıplak ve kahverengidir. Bitkinin tıbbi olarak potansiyeli olduğuna dair kayıtlar bulunmakla birlikte detay yoktur. Suni gübre verilirse yapraklarında nitrat depolayabileceği rapor edilmiştir. Dilimizde unluca adı ile bilinmektedir.

1. Bırahte tabanı kesik ya da yuvarlaktır. var. tatarica / 1. Bırahte tabanı içbükeydir. / 2. Derince üç loba bölünen bırahtenin orta lobu dar ve sivri uçludur. var. pseudo-ornata / 2. Bırahte baklavamsı, eğer üç loblu ise de orta lob geniştir. var. constantinopolitana

Gözlem bilgileri

Atriplex tatarica Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya kıtalarında doğal olarak yayılış gösterir. Ayrıca Amerika ve Avustralya kıtalarına da işgalci tür olarak yayılmıştır. Deniz kenarında, yol kenarında ve tahrip edilmiş arazilerde görülen bitki umumiyetle temmuz ve eylül ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1200 metreye kadar olan rakımlarda Yalova istikametine doğru İzmit körfezi boyunca gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca beslenmeyen anlamına gelir. Bitkilerin zor habitat koşullarında (örneğin kurak çöller) hayatta kalmalarına işaret eder. Kocaeli’de görülen üç tür de tuzcul ortamlara adapte olmuştur. Dilimizdeki unluca kelimesinin etimolojisi ile ilgili detaya ulaşamadık. Atriplex halimus gibi türlerin üzerlerine un serpilmiş gibi bir görünümü vardır ve belki de atıf bu yöndedir. Epitet Latince Tatar anlamına gelir. Hazar Denizinden, Pasifik okyanusa kadar olan bölgenin kadim adı Tataria (ya da Tataria Magna) olup bitkinin doğal yayılış alanına işaret eder.

Kullanımı

Genç yapraklar pişirilerek tüketilmektedir. Potasyum kaynağı olması nedeniyle hem tıbbi amaçlarla hem de gıda olarak toplanır. Deniz kenarında yetiştiği için tüketilmeden önce birkaç kere yıkanmalı ve her defasında yıkama suyu tazelenmelidir. Tohumları öğütülerek toz haline getirilmekte ve ekmek yapımında, ayrıca çorbaları koyulaştırmak için kullanılmaktadır. Ancak tohumları oldukça küçüktür ve bu nedenle bu işlem hayli uğraştırıcıdır. Tohumları kusturucu ve müshil etkilidir. Patates gibi bitkilerin büyümeleri önemli oranda durdurur.