Nasıl tanırım?
Tek yıllık ve yaprakların tebersi olması, ikincil bırahtelerin küçük, meyveden belirgin biçimde büyük ve meyveyi sıkıca kapatması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, deniz kenarı, tarla
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Eylül
Arazi notu
09 Eylül 2023 • Kartepe • 40 m • Dere kenarı
Tuzluluğa karşı özel bir mekanizması vardır. Fazla tuzu, yapraklarının yüzeyindeki mikroskobik kıllara taşır. Bu kesecikler tuzla dolup patladığında, tuz yaprak yüzeyine atılır ve bitkiyi tuz zehirlenmesinden korur.
Bu bitki, hayatta kalma şansını artırmak için iki tip tohum üretir: Büyük ve kahverengi tohumlar ince kabuklu olup uygun koşullarda hemen filizlenerek avantaj sağlar. Küçük ve siyah tohumlar sert kabuklu olup toprakta en az 5 yıl canlı kalabilir.
Kış aylarında otoyollara dökülen tonlarca tuz, yol kenarındaki bitkileri öldürür. Rekabet koşullarının olmadığı bu durumda bu tür, otoban kenarlarında büyük popülasyonlar oluşturmuştur.
Topraktaki tuz oranı ve kuraklık arttıkça bitki hayatta kalma moduna geçer. Yapraklarındaki klorofil üretimi azalırken, hücrelerini güneş ışınlarından korumak için koyu kırmızı ve mor antosiyanin pigmentleri üretmeye başlar. Bu yüzden sonbahara doğru kıyıları kıpkırmızı bir örtüyle kaplar.
Bitki, fırtınalı deniz kıyılarında rüzgarın yıkıcı etkisinden korunmak ve topraktaki nemi kaybetmemek için boyuna büyümek yerine yere tamamen paralel olarak bir halı gibi yayılır.
Genç yapraklar pişirilerek tüketilmektedir. Potasyum kaynağı olması nedeniyle hem tıbbi amaçlarla hem de gıda olarak toplanır. Tohumları öğütülerek toz haline getirilmekte ve ekmek yapımında, ayrıca çorbaları koyulaştırmak için kullanılmaktadır. Ancak tohumları oldukça küçüktür ve bu nedenle bu işlem hayli uğraştırıcıdır. Tohumları kusturucu ve müshil etkilidir.
Kuzey Avrupa kıyılarında çok yaygındır. Arkeobotanik çalışmalar, Viking yerleşimlerinin yakınlarında bu bitkinin tohumlarına sıkça rastlandığını göstermektedir. Yolculuklarda taze sebze bulamayan denizcilerin bu bitkiyi besin ve demir takviyesi olarak tükettiği tahmin edilmektedir. Olasılıkla Kuzey Amerika’ya da böyle taşınmıştır.
Patates gibi bitkilerin büyümeleri önemli oranda durdurur.
Deniz kenarında yetiştiği için tüketilmeden önce birkaç kere yıkanmalı ve her defasında yıkama suyu tazelenmelidir.
Kimyasal gübre kullanılan topraklarda yetişen bitkiler zararlı seviyelerde nitrat biriktirebilir.
Deniz kıyılarındaki çamurlu ve gevşek bataklık topraklarında, yayılıcı kök ve gövde yapısı sayesinde toprak erozyonunu önler. Kıyı çizgisinin dalgalarla aşınmasını engelleyen doğal bir kıyı mühendisidir.
Sonbaharda bitkinin ürettiği binlerce küçük tohum, göçmen kuşlar ve kıyı şeridinde yaşayan küçük memeliler için kış aylarında en önemli yüksek enerjili besin kaynaklarından biridir.
Fotoğrafları











Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca beslenmeyen anlamına gelir. Bitkilerin zor habitat koşullarında (örneğin kurak çöller) hayatta kalmalarına işaret eder. Kocaeli’de görülen üç tür de tuzcul ortamlara adapte olmuştur. Dilimizdeki unluca kelimesinin etimolojisi ile ilgili detaya ulaşamadık. Atriplex halimus gibi türlerin üzerlerine un serpilmiş gibi bir görünümü vardır ve belki de atıf bu yöndedir. Epitet Latince yatık anlamına gelir. Bitkinin genel görünüm itibariyle tüm parçalarının yere yatık olmasına işaret eder.
Genellikle 10 ila 10 cm büyüyebilen dik bir bitkidir. Gövde çoğunlukla dallıdır ve alt dallar genellikle yatıktır.
Yapraklar belirgin biçimde mızrak ucu şeklinde, çoğunlukla karşılıklı, en çok 8 cm uzunluğunda ve en çok 7 cm genişliğindedir. Çiçekler gövdenin ucunda belirir.
Tohumlar kahverengi ya da siyah renkli, düz ve disk biçimindedir. Dilimizde karapazı adı ile bilinmektedir.