Nasıl tanırım?
Yaprakların düz kenarlı, eliptik ve ikincil bırahtelerin ortanın üzerinde birleşik olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Deniz kenarı, tuzcul alan
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Eylül
Arazi notu
16 Eylül 2024 • Kandıra • 1 m • Kumsal
Bitki için önerilen betne kelimesinin kökenini bilmiyoruz. Bu bitkinin adı ya da etimolojisi hakkındaki bilgilerinizi aşağıdaki yorum bölümünde paylaşırsanız seviniriz.
Güçlü kök sistemiyle kumları tutarak erozyonu önlemede ve kıyı şeridini korumada hayati bir rol oynar. Bu nedenle, tuzlu bataklıkların ekolojik restorasyon projelerinde sıklıkla kullanılır.
Yaprakların tuzlu, mineralli ve hafif ekşi bir tadı vardır. Bitki, denizden aldığı aşırı tuzu yaprak yüzeyindeki özel epidermal keseciklerde biriktirir. Bu yüzden yaprakları ağza atıldığında bir tuz bombası gibi patlar.
Köklerindeki özel hava kanalları sayesinde su altında kalsa bile oksijensiz kalmaz ve sular çekilene kadar hayatta kalır.
Yapraklar çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Cilalı Taş Devrinde gıda olarak tüketildiği ispat edilmiştir. Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde salatalarda çiğ olarak ya da haşlanarak yenilmektedir. Ayrıca doğal bir tuzluluğa sahip olan bitki, balık tariflerinde de yer alır. Tomurcukları sirkede bekletilerek daha sonra kullanılmıştır. Tuzcul alanlarda görülen bitki çeşitli evcil otçul hayvanları beslemek için kullanılmıştır. Bitki ayrıca evcil olmayan diğer otçullar tarafından da tüketilmektedir.
Kökleri ve gövdesiyle kıyılardaki kurşun, kadmiyum ve çinko gibi tehlikeli ağır metalleri emerek kendi dokularına hapseder. Bu yönüyle kıyı ekosistemlerini temizleyen bir fitoremediasyon ajanıdır.
Önceleri kaynatılan suyu, regl düzensizlikleri ve kramplar gibi kadın hastalıklarının tedavisinde tıbbi çay olarak tüketilirdi.
Yetiştiği alanlar, mavi karbon ekosistemlerinin önemli bir parçasıdır ve iklim değişikliğiyle mücadelede karbon depolama açısından büyük öneme sahiptir. Bu nedenle toplamayın, bulunduğu alanı tahrip etmeyin ve deniz kıyılarının sadece deniz-kum-güneş turizmi için var olmadığını aklınızda bulundurun.
Küresel ısınmayla artan çoraklaşmaya karşı bilim insanları bu bitkiyi tuzlu tarım için en güçlü aday gıda seçmiştir. Yaprakları antioksidanlar, fenolik bileşikler, demir, çinko, bakır ve çok yüksek oranda Omega-3 ve Omega-6 yağ asitleri içerir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca beslenmeyen anlamına gelir. Bitkilerin zor habitat koşullarında (örneğin kurak çöller) hayatta kalmalarına işaret eder. Kocaeli’de görülen üç tür de tuzcul ortamlara adapte olmuştur. Dilimizdeki “unluca” kelimesinin etimolojisi ile ilgili detaya ulaşamadık. Atriplex halimus gibi türlerin üzerlerine un serpilmiş gibi bir görünümü vardır ve belki de atıf bu yöndedir. Epitet Yunanca Portulaca gibi anlamına gelir. Portulaca (semizotu), bitki ile aynı takımda olmakla birlikte farklı ailededir. Bitki bazı dillerde “deniz semizotu” olarak bilinmektedir. Buradaki atıf sadece iki bitkinin yaprak benzerliği ile sınırlı olmayıp, mutfak değerini de kapsar niteliktedir.
Atriplex portulacoides taksonomik durumu net olmayan bir bitkidir. Bazı otoriteler Halimione cinsi içinde değerlendirmektedir.
1,5 metreye kadar büyüyebilen her dem yeşil bir çalıdır. Yapraklar 7 cm uzunluğunda ve 1 cm genişliğindedir.
Çiçekler yaprak koltuklarında ya da gövde ucunda görülebilir. Bunlar çok küçük ve yeşilimsi renklidir. Erkek ve dişi çiçekler aynı bitkide görülür. Dilimizde koca betne adı ile bilinmektedir.