Nasıl tanırım?
Dar şeritsi, bölünmemiş yaprakları, aromatik kokusu ve sarkık dallanmış salkımlar oluşturan küçük yeşilimsi kömeçleri ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yamaç, step, orman, çayır, dere kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Ekim
Arazi notu
11 Temmuz 2026 • Karamürsel • 1 m • Deniz kenarı
Cinsin Türkçe adı olan yavşan, yabçan kelimesinden muharreftir. Dede Korkut Hikayelerinde “yavşan dibi berk olmaz” mısrasında anılmaktadır. Ayakkabının içine konulduğunda uzun süre yorulmadan yürünebileceğine inanılırdı. Bitki aşk ıstırabını simgeler. Diğer yaygın adı olan pelin adının ise aynı cins için kullanıldığı Bulgarcadan alındığı kaydedilmiştir. Ancak kelime Ön Bulgarların konuştuğu Ogur diline ait ise yine Türkçe kaynaklı bir isim olacaktır.
Yemeklere, salatalara ve turşulara eklenmektedir. Tohumları öğütülerek fındıksı bir lapa haline getirilmektedir. Çok sayıda geleneksel tarifte kullanılan yaygın bir çeşnidir. Sindirim üzerindeki faydalı etkisi nedeniyle özellikle yağlı yiyeceklerle birlikte kullanılmaktadır. Sindirim sistemini ve rahmi uyarmakta, ateşi düşürmekte ve bağırsak kurtlarını yok etmektedir. Yapraklar iskorbüt önleyici, idrar söktürücü, adet düzenleyici, uyku verici ve mide rahatlatıcıdır. Demlenerek hazımsızlık, şişkinlik, bulantı ve hıçkırık vakalarında başvurulmuştur. Gecikmiş adet dönemini başlatmak için önerilmiştir. Lapa halinde romatizma, gut, artrit ve diş ağrısını hafifletmek için uygulanmıştır.
Hamilelikte uzak durulmalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını, Zeus ve Leto’nun kızı tabiat tanrıçası Artemis’ten (Ἄρτεμις) almaktadır. Homeros, Artemis’i okçu ve avcı sıfatları ile nitelemiştir. Roma mitolojisindeki karşılığı Diana’dır. Kelime anlamı ‘yaralanmaz’ ve ‘sağlıklı’ olan Artemis’in başkalarına da güç ve sağlık verme yeteneği vardır. Bitkinin ayın etkisinde (dolayısıyla ay tanrıçasının) olan bitkilerden biri olduğuna inanılır, ayrıca erken ergenlik için de kullanılırdı. Artemis aynı zamanda ay tanrıçası olarak da bilinir. Yavşan türlerinin büyük bölümü gümüş renkli tüylerle kaplıdır ve bu sayede ay ışığının yansımasına benzer bir görünüme sahiptirler. Artemis, ikiz kardeşi Apollo’dan bir gün önce doğmuş ve oldukça sorunlu geçen kardeşinin doğumunda annesine yardım etmiştir. Özellikle Artemisia vulgaris doğum sonrası sorunlar için geleneksel olarak kullanılan bir bitkidir. Plinius gibi bazı kaynaklara göre ise cins adını MÖ 350 yılında ölen kraliçe ve amiral olmasının yanı sıra bitki bilimci ve hekim kimlikleri de bulunan Karyalı Artemisia‘ya borçludur.
40 ila 150 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Rizomlar odunsu ve dallıdır. Bitkinin tamamı yoğun ila seyrek biçimde kısa havlı veya kaba tüylüdür ancak zamanla bu örtü seyrek hale gelmektedir. Yapraklar sapsız veya neredeyse sapsızdır. Taban yaprakları düz veya uçta 2 ya da 3 lobludur. Orta gövde yaprakları şeritsi mızraksı, eliptik mızraksı ya da şeritsi, 3 ila 7 cm uzunluğunda, 0,2 ila 0,6 cm genişliğinde, düz ya da ucu 3 parçalı ya da küçük yanal lobludur.
Üst yapraklar ve yaprak benzeri bırahteler şeritsi ya da mızraksı, 5 ila 30 mm uzunluğunda ve 1 ila 2 mm genişliğindedir. Çiçek durumu yapraksı bir bileşik salkım olup dalları yükselici ila dik ve 10 cm uzunluğundadır. Kömeçler sarkık ve çiçek durumu sapı kavislidir. İnvolukrum küresel ya da yumurtamsı ve 2 ila 5 mm çapındadır.
Filariler tüysüzce olup dıştakiler dikdörtgensi veya mızraksı iken içtekiler dairesel dikdörtgensidir. Marjinal dişi çiçekler 6 ila 10 adet ve salgılıdır. Disk çiçekleri 4 ila 14 adet ve erkektir. Taç çansı ve 5 lobludur. Kapçık ters yumurtamsı veya elipsoittir. Dilimizde tarhun adıyla bilinmektedir.
Epitet Latince küçük yılan anlamına gelir. Bitkinin yaprak yapısına dikkat çekmektedir. İkili adlandırma öncesi adları Dracunculus hortensis ve Draco herba idi.