En ayırt edici özelliği gövdenin dalsız ve kladodların dikensiz olmasıdır. Bırahtelerin kladoda bitişik ya da serbest olması da not edilmelidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 35 ila 50 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövdeler dalsız ve neredeyse diktir. Yapraksı gövdeler derimsi, darca ila genişçe eliptik, tepede genişçe sipsivri, 6 ila 10 cm uzunluğunda ve 2 ila 2,5 cm genişliğinde, tabanda doğru daralma ve bükülme eğilimindedir. Gerçek yapraklar çiçeklerin etrafındaki küçük uzantılardır. Çiçekler minik, sarı renkli ve yapraksı gövdelerin üzerindedir. Erkek ve dişi çiçekler farklı bitkilerde bulunmaktadır. Meyve küresel kırmızı bir üzümsü olup 0,6 ila 1,3 cm uzunluğundadır. Değerli bir süs bitkisidir, çünkü yavaş büyür ve tohumlarının çimlenme oranı düşüktür. Terletici, idrar söktürücü ve müshil etkisi vardır. Ayrıca balla karıştırılarak kaynatıldığında balgam söktürücüdür. Dilimizde tavşan kirazı, at dili, dere kirazı, gelin küpesi, yalova mercanı, karamut ve aleksandra adları ile bilinmektedir.
Bitkilere uygun görülen isimler çoğunlukla meyvelerinin yaprak üzerinde çıkıyor gibi gözükmesine dikkat çekmektedir. Ayrıca bazı isimleri de Asparagus cinsi ile ortaktır. Aleksandra adına bir not düşmemiz gerekirse, bu gerçekte yüzeysel olarak benzediği Danae racemosa‘nın adıdır.
Işığın neredeyse hiç girmediği, sık ormanlık alanlarda bile fotosentez yapma yeteneğine sahiptir.
Cins adı Antik Yunanca gaga anlamına gelir. Cinse bağlı Ruscus aculeatus‘un yapraksı gövdeleri (cladode) sivri uçludur ve kuş gagasını andırır. Türkçe yaygın adı olan tavşanmemesi ise açık bir şekilde bitkilerin meyvelerine işaret etmektedir. Epitet Antik Yunanca dil altında anlamına gelir. Türün çiçeklerinin yaprakların (yapraksı gövde, cladode) altında belirmesine işaret eder. TBL’de, olasılıkla bitkinin Avrupa dillerindeki karşılığından (örn. horse-tongue) tercüme edilerek atdili adı önerilmiştir. Oysa klasik metinlerde bitkinin adı dil altında olarak geçiyor. Karışıklığın nedeni ise, Antik Yunanca altında anlamına gelen hupo (ῠ̔πο-) kelimesinin, at anlamına gelen hippo (ῐ̔́ππο) olarak okunmuş olmasıdır.
Dalları kesildikten sonra vazoda suyun içinde haftalarca, rengini ve formunu bozmadan kalabilmektedir.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Orta ve Güney Avrupa'dan Kırım'a ve oradan Türkiye'nin Karadeniz kıyılarına uzanan bir dağılıma sahiptir.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Ormanlık alanlar, çalılıklar, kayalık bölgeler
Kamefit
Mart – Mayıs
14 Aralık 2023 • İzmit • 350 m • Ormanlık
🗺️ Türkiye gözlemleri
Oldukça yavaş büyüyen bir bitkidir ve bu nedenle değerlidir.
Yerinde güzel. Bitkileri koparmak yerine sadece fotoğraflayarak, güzelliklerinin dalında ve köklerinin ait olduğu toprakta kalmasına izin verin ki bu özel miras geleceğe de kalsın.
Fotoğrafları
Türk Uygarlığındaki yeri
Ûbuglasun (اوبغلصن), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan hupoglosson (ὑπόγλοσσον)’dan muharreftir ve dil üzerinde anlamına gelir. Bitkinin meyveleri yaprak üzerinde belirir. Metinlerimizde bitki için at dili (ات دلي) adı da kullanılmıştır.
Dioscorides, baş ağrısını geçirmek için muska olarak takıldığını; Galen, kökünün yumuşatıcı olduğunu; İbn Cülcül, bitkinin at dili olarak bilindiğini, çünkü yapraklarının tabanında dile benzeyen küçük bir yaprak daha bulunduğunu yazmıştır. Yaprakları mersîn yaprağına benzediği ve dikenli olduğu kaydedilen bitki Anadolu’da, baş ağrısını gidermek için kullanılmış ve iltihap giderici olarak faydalanılmıştır.
Yapraklarının yanında küçük dile benzeyen sürgünler vardır. Baş ağrısı olan kişiler muska olarak takar. Bunun yanında yumuşatıcı ilaçlara eklenir. DI 4-129.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.675.
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment