Nasıl tanırım?
Taban yapraklarının teleksi veya derin teleksi, yanal loblarının mızraksı ve gövde yapraklarının 1-2 çift olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Kayalık yamaç, dere kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Ağustos
Arazi notu
14 Temmuz 2026 • Kartepe • 1650 m • Kayalık
Karabük kediotu önerisi bizce hatalıdır. Sanırım Flora of Turkey yazılırken Türkiye’de sadece Karabük, Keltepe’den bilindiği için böyle denmiş. Ancak bu bitki binlerce yıldır Akdeniz havzasında ve dolayısıyla Anadolu’da bilinen bir bitkidir ve Ortaçağ’da bu bitkiye Türkler çetük otu ve fû diyorlardı.
Yaprak ve kökten elde edilen uçucu yağ, dondurma, unlu mamuller, baharatlar gibi ürünlerde aroma verici olarak kullanılmıştır. Özellikle kökü olmak üzere bitkinin tamamı, kas gevşetici, gaz giderici, idrar söktürücü, uyuşturucu, sinir yatıştırıcı, sakinleştirici ve uyarıcıdır.
Bu takson Türkiye endemiğidir. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Bu bitki kesinlikle dikkatli kullanılmalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince sağlıklı anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin tıbbi özelliklerine işaret etmektedir. Ancak bazı kaynaklarda bitkinin adını, Claudius Caesar’ın karısı Valeria Messalina’nın doktoru Vettius Valens’ten aldığını aktarılmaktadır. Son rivayet ise V. officinalis‘i tıbbi amaçlarla kullanılan imperator Publius Licinius Valerianus‘a dikkat çekildiğini iddia etmektedir. Epitet Antik Yunan yazarların bitkiden bahsederken kullandıkları phu (φοῦ) isminin korunmasıyla elde edilmiştir. İsim Ortaçağ boyunca Müslüman bitkibilimciler tarafından da kullanılmıştır. Phu, belki de bitkinin kötü kokusu nedeniyle bir tiksinme ünlemi idi.
Rizomu kalın, odunsu, silindirik, genellikle basit ve alt yüzeyden silindirik kökler üretmektedir. Gövde içi boş, oluklu ila pürüzsüz, en çok 1,5 metre uzunluğunda, sıklıkla taban ile boğumlarda havlı ve diğer kısımları çıplaktır. Taban yaprakları 5 ila 15 cm uzunluğunda saplı ve tamamı basit veya bir kısmı bileşiktir.
Bunlardan basit olanlar dikdörtgensi yumurtamsı, sivri uçlu, 6 ila 8 cm uzunluğunda, 2,5 cm genişliğinde ve tabanı daralıcıdır. Bileşik olanlar ile alt gövde yaprakları değişken biçimlerde derin teleksi ve 1 ya da 2 çift halindedir. Terminal lobları basit taban yaprakları ile benzer ve neredeyse saplıdırlar. Yanal loblar dikdörtgensi yumurtamsı, 2 ila 5 cm uzunluğunda, sapsız ve çıplak ila kısa havlıdır. Tüm gövde yaprakları sarılıcıdır.
Üst gövde yaprakları derin teleksi ila az teleksi ve 2 ila 4 çift halindedir. Lobları mızraksı ila ipliksidir. Çiçek durumu iki veya üç çatallı ve meyve zamanı yayılıcıdır. Bırahteler üçgensi mızraksı ve 2 ila 3 mm uzunluğundadır. Çiçekler beyaz renklidir. Taç tüpü 4 mm uzunluğundadır. Kapçık 4 ila 5 mm uzunluğunda, 2 mm genişliğinde ve damarlar arasında havlıdır. Tüyleri ise dökülücüdür. Dilimizde karabük kediotu adıyla bilinmektedir.