Tanımı
Genellikle 60 ila 120 cm büyüyebilen aromatik çok yıllık bir bitkidir. Kısa rizomları ile kümeler oluşturmaktadır. Gövde dik, dört köşeli, basit veya üst bölümde dallı, yeşil ila morumsu renkli ve yatık ya da yayılıcı tüylü ancak zaman zaman alt bölümde çıplaktır. Yapraklar karşılıklı dizilişli, sapı 1 ila 8 cm uzunluğunda, yumurtamsı ya da üçgensi yumurtamsı, 4 ila 12 cm uzunluğunda, 2 ila 8 cm genişliğinde, tabanı yüreksi, ucu sivri ve testere dişli kenarlıdır. Bunların üst yüzeyi koyu yeşil ve kısa tüylü iken alt yüzeyi açık yeşil ve damarları boyunca belirgin biçimde tüylüdür. Ezildiklerinde rezene/anason benzeri bir koku yayarlar.
Çiçek durumu gövde ve dalların ucunda, silindirik ila başak biçiminde ve 5 ila 12 cm uzunluğundadır. Çiçek halkaları sık dizilişlidir. Bırahte mızraksı ve çanakla eşit uzunlukta veya daha kısadır. Çiçek sapı çok kısadır veya hiç yoktur. Çanak çiçek zamanı 5 ila 8 mm uzunluğunda iken meyve zamanı uzunluğu hafifçe artmaktadır. Taç mavi, lavanta mor ya da nadiren beyaz renkli, üst dudak 2 ve alt dudak 3 lobludur. Ercikler 4 adet ve taçtan aşkındır. Fındıkçık ters yumurtamsı ila elipsoit, koyu kahverengi ya da siyah renkli ve pürüzsüz veya ağsı yüzeylidir. Dilimizde koca zufa adıyla bilinmektedir.
Yapraklar ve çiçekler çiğ veya pişirilerek yenilmektedir. Ayrıca salatalarda ve yemeklerde lezzet verici olarak da kullanılır. Yapraklarından çay yapılmıştır. Yapraklar ağızda kurutucu bir etkiye sahiptir ve bu nedenle aşırı tüketilmemelidir. Yaprakları kalp rahatlatıcı ve terleticidir. Demlenerek soğuk algınlığı, ateş ve kalp zayıflığı tedavisinde kullanılmıştır. Demlendikten sonra soğuk halde alındığında göğüs ağrısına iyi gelmektedir. Yaprakları lapa halinde yanıklara uygulanmıştır.
Gözlem bilgileri
Agastache foeniculum doğal olarak Kuzey Amerika’da yayılış gösterir.🔗 Ancak günümüzde Avrupa’nın bazı bölgelerinde doğallaşmıştır. Kocaeli’nin doğal bitkisi değildir. Fotoğraflar bahçemizdeki örneğe aittir.
Etimoloji
Cins adı Antik Yunanca çok başaklı anlamına gelmekte ve cinse bağlı türlerin çok sayıda başak benzeri çiçek durumu üretmesine dikkat çekmektedir. Epitet Latince rezene gibi anlamına gelir ve açık bir şekilde türün rezeneyi andıran kokusana işaret etmektedir. Özgün tanımda bu “The whole of this plant has a scent extremely like that of fennel” cümlesi ile belirtilmiştir.
Fotoğrafları
