Tanımı
Genellikle 5 ila 40 cm büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir. Gövde dik ya da yükselici ve çok dallıdır. Yapraklar üç parçalı ve sapsızdır. Yaprakçıklar 1 ila 2 cm uzunluğunda, şeritsi dikdörtgensi ila darca eliptik, kenarları dişli ve uçları mukronattır. Çiçek durumu yumurtamsı ila silindirik, kısa saplı, 2 ila 3 cm uzunluğunda ve 1 ila 1,5 cm genişliğinde olup meyve zamanı uzamaktadır. Çanak tüpsü çansı, yayılıcı tüylü, 10 damarlı, dişleri kıllı, sivri uçlu, sıklıkla morumsu ya da pembe renkli, boğaz açık ve ülgerlidir. Taç 4 ila 5 mm uzunluğunda, beyaz ya da pembe renkli, kalıcı, çanaktan çok daha kısa ve kanatçıklar çıplaktır. Çiçekler sindirim sistemi, genitoüriner sistem ve cilt ile ilgili çeşitli rahatsızlıkların tedavisinde kullanılmıştır. Topraktaki azot değerlerini düzeltmektedir. Dilimizde tarla üçgülü ve tavşan ayağı adları ile bilinmektedir.
Gözlem bilgileri
Trifolium arvense doğal olarak Akdeniz havzası, Avrupa ve Batı Asya’da yayılış gösterir.🔗 Çayırlar, yol kenarı ve orman açıklıklarında görülmektedir. Umumiyetle mart ve mayıs ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.
Etimoloji
Cins adı Latince üç yapraklı anlamına gelir. Cinsin yapraklarının çoğunlukla üç yaprakçıklı olmasına işaret eder. Epitet Latince ekili alan anlamına gelir ve açık bir şekilde türün habitat tercihine işaret eder.
Türk Uygarlığındaki yeri
Lâgubûs (الغبوس), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan ve tavşan ayağı anlamını veren lagopous (λαγώπουν)’tan alınmıştır. Buna uygun olarak metinlerimizde tavşan ayagı (طوشن اياغی) adı da kullanılmıştır.
Dioscorides, bağırsak hareketlerini kısıtlamak için kullanıldığını ve kasık iltihabını gidermek için ilgili bölgeye asıldığını kaydetmiştir. Bitkiye Anadolu’da, kabız edici etkisi nedeniyle başvurulmuştur.
Şarapla içildiğinde ishali keser ancak ateşi olan kimseler su ile içmelidir. Ayrıca kasık iltihabını gidermek için bölgeye asılır. DI 4-17.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.508.
Fotoğrafları
Leave a Comment