Nasıl tanırım?
Dik ve iri habitusu, çok sayıda dar yaprakçığa ayrılmış aromatik yaprakları ve uzun saplar üzerinde taşıdığı 5–10 cm çapındaki iri sarı, altın sarısı veya turuncu, çoğunlukla katmerli çiçek başları ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Bahçe, yol kenarı, tarla
Statü
Egzotik
Çiçeklenme
Eylül – Kasım
Arazi notu
31 Ağustos 2023 • İzmit • 110 m • Mezarlık
Çiçekleri tüketilmektedir. Çiçeklerden elde edilen boya gıda tatlandırıcı ve gıda boyası olarak kullanılmaktadır. Dilsi çiçekler salatalara eklenmektedir. Erişkin bitkiler marul gibi sebzelere zarar veren salyangozları kovucu etkiye sahiptir. Çiçeklerinden sarı boya elde edilmiştir. Bunun yanında çiçekleri parfüm yapımında kullanılır.
Bitkiden elde edilen lutein, göz sağlığını destekleyen besin takviyelerinin yanı sıra, tavuk yemlerine katılarak yumurta sarısının canlı rengini oluşturmak için kullanılmaktadır.
Parazit düşürücü, aromatik, idrar söktürücü, adet akışı teşvik edici, yatıştırıcı, sindirim sistemi ve mide sorunları gidericidir. Hazımsızlık, kolik, şiddetli kabızlık, öksürük ve dizanteri tedavisinde dahili olarak kullanılır. Harici olarak yaraları, ülserleri, egzamayı ağrıyan gözleri ve romatizmayı tedavi etmek için kullanılır. Ayrıca çiçekler gaz giderici, idrar söktürücü ve parazit düşürücüdür. Kökü müshil etkilidir. Çiçeklerinden elde edilen yağ antioksidandır.
Aztek uygarlığında, yeraltı tanrıçası Mictecacihuatl (Ölüler Hanımı) ile ilişkilendirmiştir. İnanışa göre, ölen birinin ruhu yeraltı dünyasının dokuz zorlu katmanından geçmek zorundaydı ve kadife çiçeğinin parlak altın-turuncu taç yapraklarının güneşin sıcaklığını yakalayarak, bu zorlu yolculukta ruhlara ışık ve rahatlık sağladığına inanılıyordu. İspanyol sömürgecilerin işgalinden sonra bir senkretizm örneği olarak, yerli Ölüler Günü gelenekleri Katolik Azizler Günü ve Ruhlar Günü (1-2 Kasım) ile kaynaşmış ve bugün bildiğimiz Día de los Muertos’u doğurmuştur.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins Tages onuruna adlandırılmıştır. Adını Jüpiter’in torunu Tages’ten (Tagēs) almaktadır. Etrüsk dininin kurucu peygamberi olarak kabul edilen Tages, Etrüsklere, sonraları Roma Uygarlığı’nda da oldukça önemli bir yere sahip olan, kehanet ve tanrısal iradenin belirlenmesi için uygulanması gereken yöntemleri öğretmiştir. Roma Uygarlığı’nda devlet görevlilerinin ve askerlerin önemli konularda danıştığı haruspices adı verilen resmi görevliler vardı. Tagetes türleri, sürülmüş bir tarladan çıktığına inanılan Tages gibi, önceki yıl toprakta kalmış kök kalıntısından yeniden çıkmaktadır. Epitet Latince dik anlamına gelir ve açık bir şekilde gövdenin dik olmasına işaret eder. Özgün tanımda bu “caule simplici erecto” olarak ifade edilmiştir.
Tagetes erecta genellikle 20 ila 90 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Kökü silindirik, lifli ve sığca dallıdır. Gövde çizgili, otsu ya da hafifçe odunsu, pürüzsüz, silindirik ve aromatiktir. Yapraklar karşılıklı dizilişli, 20 cm uzunluğunda, teleksi, 11 ila 17 arası yaprakçıklı, bunlar mızraksı ya da şeritsi mızraksı, 5 cm uzunluğunda ve 1,5 cm genişliğindedir.
Kömeçler 3 ila 10 cm uzunluğundaki bir sap üzerinde tektir. İnvolukrum 10 ila 22 mm çapındadır. Filariler 5 ila 8 adettir. Dilsi çiçekçikler 5 ila 8 adet olup taç sarı ila turuncu, kırmızı kahverengi ya da beyaz renklidir.
Tüpsü çiçekçikler 50 ila 120 adet olup taç 7 ila 12 mm uzunluğundadır. Kapçık siyah renkli ve 6 ila 11 mm uzunluğundadır. Sorguç 1 ya da 2 kıllı ve 3 ila 4 adet pulludur. Dilimizde kadife çiçeği adı ile bilinmektedir.