Sorghum bicolor nothosubsp. drummondii (Melez süpürge)

Tanımı

Tek ya da çok yıllık bir bitki olup Sorghum bicolor subsp. bicolor ve Sorghum bicolor subsp. verticilliflorum türlerinin melezidir. Saplar dik, çıplak ve sağlam, 1 ila 2 metre uzunluğunda ve 5 ila 6 cm çapındadır. Yapraklar gövdede, dil kirpikli zarsı, aya 15 ila 20 cm uzunluğunda ve 8 ila 12 mm genişliğindedir. Çiçek durumu açık bir bileşik salkım halinde, yumurtamsı ya da piramitsi, 15 ila 30 cm uzunluğunda ve 8 ila 15 cm genişliğindedir. Birincil salkım dalları yükselici ya da yayılıcı, dallar zikzaklı ve pürüzlü, eksen sert ve kirpikli kenarlıdır.

Verimsiz başakçıklar erkek, mızraksı, sırt bölümünde sıkıştırılmış, 5 ila 6 mm uzunluğunda, verimli başakçıklardan daha kısa ve kalıcıdır. Verimli başakçıklar eliptik, sırt bölümünde yassı, kalıcı ve neredeyse sivri uçludur. Sorghum bicolor‘dan çiçek durumu dallarının rame (Hem saplı hem de sapsız çiçekler taşıyan uzun çiçek salkımı), olgunlukta ya da daha geç dönemde eklemlerinden ayrılmış; danelerin olgunlukta açıkta olmaması; sapsız başakçıkların 5 ila 8 mm uzunluğunda ve mızraksı ila eliptik olması ile ayrılmaktadır. Dilimizde sudan otu ve melez süpürge adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Orta Afrika’da yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Tarla ve yol kenarında görülen bitki umumiyetle temmuz ve kasım ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Latince Suriye tahılı anlamına gelir. Cinse bağlı tahıllar Avrupa’ya Suriye üzerinden (Fenike?) gelmekteydi, bu nedenle bu isimle anılmışlardır. Tıpkı ülkemize Mısır üzerinden gelen Mısır tahılının da ülkemizde mısır (Zea mays) olarak bilinmesi gibi. Epitet Latince iki renkli anlamına gelir. Türün tohumlarının beyaz ve kırmızı renklerde olmasına işaret eder.

Kullanımı

Tanelerinden ekmek yapılmaktadır ve bunlar ayrıca patlatılarak (mısır gibi) tüketilmektedir. Taneleri öğütülerek süt ve şeker eklenir ve kahvaltılık olarak kullanılmaktadır. Şurubuna pekmez ikamesi olarak başvurulmaktadır. Bira yapılmaktadır. Filizleri yenilmekte ve salatalara eklenmektedir. Sapları, şeker kamışı gibi tatlıdır. Erken dönemde zehirlidir ancak kurutulduğunda ya da silaj yapıldığında toksitesi gider. Bitki hidrojen siyanür içerdiğinde doz aşımı ölümcül olabileceği rapor edilmiştir.

Çiçek durumu süpürge, fırça ya da çırpma teli olarak kullanılmıştır. Saplar ve yaprak kılıflarında bulunan kırmızı pigmentler, tekstil, süsleme ve boya amaçlı kullanılmıştır. Ayrıca saç boyalarına eklenmektedir. Unundan ahşap yapıştırıcısı elde edilmiştir.

Kaynatılmış tohumlar idrar söktürücü ve yatıştırıcıdır. Böbrek ve idrar şikâyetlerinin tedavisinde başvurulmuştur. Çiçek durumu büzücü ve kanama durdurucudur. Dalları kaynatılarak limonla birlikte sarılık vakalarında kullanılmıştır. Anemi tedavisinde kullanıldığı belirtilmiştir.