Nasıl tanırım?
Tacın tabaksı, tacın sarı renkli, yaprakların tek teleksi ve meyvenin etli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, tarla, sulak alan
Statü
Kültür
Çiçeklenme
Mart – Kasım
Arazi notu
26 Ağustos 2020 • Kartepe • 40 m • Dere kenarı
Meyvesi çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Meşhur bir mutfak sebzesidir. Salata, salça, çorba ve yemek yapımında kullanılmaktadır. Meyve özü cildi yıkamak için kullanılmıştır.
Böcek kovucu etkisi nedeniyle diğer bitkilerin yanına dikilmektedir. Tohumlarından elde edilen yağ sabun yapımında kullanılmaktadır. Yaprakları böcek öldürücüdür.
16. yüzyılda Avrupa’ya ilk gelen domatesler parlak sarı-altın rengindeydi. Bu yüzden İtalyanlar ona bugün hala kullandıkları pomodoro (altın elma) adını verdiler.
Kötü bir performansı protesto etmek için sahneye domates atmak, 19. yüzyıla dayanan bir gelenektir.
Meyve dilimlenerek yakın ve güneş yanıklarına uygulanır. Kök kaynatılarak diş ağrısı tedavisinde başvurulmuştur. Kabuğu kalp krizine karşı koruma sağlar. Homeopatik etkilidir. Ayrıca romatizma ve şiddetli baş ağrısının tedavisinde kullanılmaktadır.
Osmanlı sarayına 18. yüzyılın başlarında girmiştir ancak o dönem insanlar domatesi sadece yeşilken tüketiyorlar, kızardığında ise çürüdü sanarak çöpe atıyorlardı. Patlıcana benzetildiği için ilk ismi frenk badıncanı idi. Bugün kullandığımız domates adı ise bitkinin Nahuatl dilindeki adı olan tomatl kelimesinden gelmektedir.
Yeşil bölümleri zehirlidir.
Domates Avrupa’ya ilk getirildiğinde soyluların korkulu rüyası olmuş ve zehirli elma adını almıştır. Ancak zehirli olan domates değil, zenginlerin yemek yediği kurşun-kalay karışımı tabaklardı. Domatesin asidi tabaktaki kurşunu çözüyor ve soylular kurşun zehirlenmesinden ölüyordu.
İspanya’nın Buñol kasabasında her yıl ağustos ayında düzenlenen La Tomatina festivalinde, dünyanın dört bir yanından gelen on binlerce insan sokaklarda birbirine tam 150.000 adet ezilmiş domates fırlatır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince teskin edici anlamına gelir. Cinsin sedatif etkilerine işaret eder. Epitet Antik Yunanca kurt şeftalisi anlamına gelir. Alman mitolojinde yer alan kurt adamların bu bitkinin meyvelerine benzer bir meyveyi tüketerek kurt adama dönüştüklerine yönelik inanışa işaret eder.
Genellikle 50 ila 150 cm büyüyebilen dik ya da sarılıcı ve tek yıllık bir bitkidir. Orta ya da yoğun düzeyde havlı olup tüyler basit ve salgılı ya da salgısızdır. Yapraklar 2 ila 10 cm uzunluğunda saplıdır. Yaprak ayası bileşik, eliptik, 10 ila 30 cm uzunluğunda, 5 ila 25 cm genişliğindedir. Kenarları 3 ila 5 çift yaprakçığa bölünmüş, yaprakçık kenarları dişli ve tabanları kesik ila yüreksidir.
Çiçek durumu yanal, koltuklarda, basit ya da nadiren çatallı, en çok 10 cm uzunluğunda ve 4 ila 15 adet çiçeklidir. Çiçek sapı ortaya yakın bölümde kemerli ve çiçek zamanı 0,5 ila 2 cm iken meyve zamanı 3 cm uzunluğundadır. Çiçekler simetriktir. Çanak genişlemiş, dikensiz, 5 ila 25 mm uzunluğunda, 5 ila 7 adet loblu ve mızraksı sipsivri uçludur. Taç sarı renkli, beşgen ila yıldızsı ve 1 ila 3 cm çapındadır.
Erciklerin uzunluğu eşit, başçıklar dar ve yumurtalık çıplak ya da salgılı kısa havlıdır. Meyve üzümsü formda, genellikle kırmızı, sarı ya da turuncu renkli, küresel ila elipsoit ya da ters yumurtamsı, 1,5 ila 12 cm çapında ve çıplaktır. Tohumlar soluk kahverengi, düz, 2 ila 4 mm uzunluğunda, 1,5 ila 2 mm genişliğinde ve havlıdır. Dilimizde domates adı ile bilinmektedir.