Sideritis dichotoma (Çatalçay)

Tanımı

Genellikle 20 ila 35 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Gövde basit ya da az dallı, yoğun yaslanıcı yünlü kaba tüylü ve salgısız tüylüdür. Taban yaprakları ters mızraksı ila genişçe eliptik ve dilsi kamamsıdır. Yaprak sapı 1 ila 3 cm uzunluğundadır. Gövde yaprakları 2 ila 3 arası çift halinde, yaprak ayası 4 ila 6 cm uzunluğunda ve 0,8 ila 1 cm genişliğinde, küt, iyice dişli ve düzdür. Halkalar 5 ila 12 arası sayıda, tamamı kümelenmiş ya da en alttaki 1 ila 2,5 cm uzaklıktadır. Ortadaki bırahteler yumurtamsı ila dairesel, 1 ila 1,7 cm uzunluğunda ve 0,8 ila 1 cm genişliğinde, aniden sipsivridir. Çanak 8 ila 10 mm uzunluğunda, yoğun tüylü, dişler şeritsi mızraksı ve sivridir. Taç sarı renkli, 11 ila 13 mm uzunluğunda ve içi tüylüdür. Çay olarak kullanılmıştır. İdrar söktürücü etkileri araştırılmaktadır. Dilimizde çatalçay ve sarıkız çayı adları ile bilinmektedir.

1. Bitki seyrek ila orta derecede ülgerli yünlü, yeşil, tüyler eşit dağıtılmış subsp. montana

1. Bitki yoğun derecede ülgerli yünlü, çiçek halkalarının yakınında 5 mmye kadar beyaz tüylerle kaplı subsp. remota

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak sadece Türkiye’de yayılış gösterir. Kayalık yamaçlar ve ormanlık alanlarda görülmektedir. Umumiyetle temmuz ve ağustos ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi 900 ila 1600 metreye kadar olan rakımlarda Başiskele ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca demirden yapılma anlamına gelir. Cinsin demirden yapılan silahlardan alınan yaralanmalara karşı iyi gelmesine işaret eder. Diğer bir görüş ise çanak yaprakların mızrak ucunu andırması ile bağlantı kurulduğunu savunur. Epitet Antik Yunanca iki parçalı anlamına gelir. Türün gövde yapısına işaret eder. Özgün tanımda bu “caulis dichotome ramosus” olarak belirtilmiştir.