İçeriğe geç
Anasayfa » Sambucus nigra (Ağaç mürver)

Sambucus nigra (Ağaç mürver)

FLORA NICOMEDIAE • EUROPE-LEVANT

Nasıl tanırım?

Çalı veya ağaç formunda, stipüllerin körelmiş ya da bizsi ve 4 mm uzunluğunda olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

ALEMPlantae
FAMİLYAViburnaceae
CİNSSambucus

Habitat

Çalılık, yol kenarı, orman

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Nisan – Temmuz

Arazi notu

08 Haziran 2025 • Kartepe • 1500 m • Orman

Bilgi

Meyve pişirilerek reçel yapılmıştır. Çiçekleri pişirilerek tüketilmektedir. Çiçekleri kurutularak çay elde edilmiştir. Ayrıca meyvelerinden likör, çay ve şarap yapılmıştır. Yapraklarına böcek kovucu olarak başvurulmuştur. Kurutulmuş çiçekleri fare kovucudur. Çiçekler cilt losyon ve merhemlerinde kullanılmıştır. Meyvelerinde mavi ve mor boya elde edilmiştir. Bunun yanında saçları siyaha boyamak için sürülmüştür.
Keltler, Germenler ve Slavlar için mürver kutsal bir ağaçtı. Evin yakınında bir mürver ağacı bulunması iyi şans getirirdi ve kötü ruhlardan korurdu. İskandinavya mitolojisinde Hyldemoer (Mürver Ana), tüm elflerin annesi olarak bu ağaçta yaşardı. Hıristiyanlık öncesi inanışta, mürverin içi boş dalları ruhlara ev sahipliği yapardı ve druidler bu dallardan ölülerle iletişim kurmak için büyülü flütler yapardı.
Bu nedenle mürveri kesmek veya yakmak yasaktı. İnanışa göre, ağacı izinsiz kesen kişinin başına talihsizlik gelirdi. Halk arasında “Mürverin önünde şapkanı çıkar” deyimi yaygındı. Bu durum, bitkinin hem ilaç hem de zehir olmasıyla da örtüşür. Çiçekleri ve olgun meyveleri güvenli, ancak yaprakları, gövdeleri ve olgunlaşmamış meyveleri zehirlidir.
İlginç biçimde Hristiyanlık inancına göre İsa’ya ihanet eden Yahuda, kendini bu ağaca asmıştır. Strasbourg Katedrali’nin 13. yüzyıldan kalma bir kabartmasında, Yahuda’ın mürver ağacına asılı tasviri yer alır. Hıristiyanlığın yayılmasıyla birlikte mürverin kutsal statüsü sarsılmıştır.

Folklor

Çiçek başlarından ferahlatıcı bir içecek elde edilmiştir. Çiçeklerinde yapılan çay, iltihabı hafifletmek veya azaltmak ve idrar söktürücü olarak alınmıştır. Çiçeklerinden yapılan preparatlar sinüzit tedavisinde etkilidir ve grip semptomlarının süresini azalttığı gösterilmiştir. Gövde, yapraklar, meyveler ve kök bronşit, astım, üst solunum yolu enfeksiyonları ve yüksek ateşin tedavisinde kullanılmıştır. Canlandırıcıdır. İdrar söktürücü, müshil ve kusturucudur. Kabızlık ve artritik rahatsızlıkların tedavisinde başvurulmuştur. Yaprakları güneş yanığı ve çocuklarda isilik, meyveleri egzama, eldeki çıban ve hemoroit tedavisinde kullanılır. Felç, diyabet, yara, öksürük, astım, bronşit ve prostat bozuklarının tedavisinde kullanılır. Çiçekleri ayrıca şeker hastalığına karşı da kullanılmıştır ve araştırmalar, çiçek özlerinin glikoz metabolizmasını ve insülin salgılanmasını uyararak kan şekeri seviyelerini düşürdüğünü göstermiştir.

Dikkat

Olgun meyveler yenilebilir ancak olgunlaşmamışları hafif zehirlidir. Bitkinin tüm yeşil parçaları zehirlidir. Çiçek ve meyveler düşük düzeyde de olsa zehirlidir ancak zehir pişirme işleminden sonra etkisini kaybetmektedir. Hamile ve emziren kadınların uzak durması önerilmektedir.
Arkeolojik buluntular Neolitik ve Bronz Çağı’na kadar uzanmaktadır ve en az 5.000 yıllık kullanım geçmişi vardır.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Antik Yunanca sambuce anlamına gelmektedir. Antikçağa özgü üflemeli bir çalgı aletinin adıdır ve bitkilerin içi boş olan genç dallarının bu amaçla kullanılmasına dikkat çekmektedir. Cinsin Türkçe adı olan mürver olasılıkla Farsça inci (مروارى) kelimesi orijinlidir, eğer böyleyse atıf inci şeklindeki meyvelere yöneliktir. Epitet Latince siyah anlamına gelir ve bu bağlamda türün olgun meyvelerinin rengine işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Sambucus fructu in umbella nigro”dur.

BİLİMSEL TANIM

Sambucus nigra genellikle 6 ila 10 metre büyüyebilen kısa ömürlü bir ağaçtır. Gövde gençken açık yeşil, olgunken gri renklidir. Yapraklar karşılıklı çiftler halinde dizilmiştir. 10 ila 30 cm uzunluğunda, 5 ila 7 arası yaprakçıkla teleksi ve testere dişli kenarlıdır. Genç gövdelerin içi boştur. Çiçek durumu talkım halinde ve en çok 15 cm çapındadır. Çanak beş dişli ve miniktir.

Çiçekler erseliktir ve beş ercik taşırlar. Çiçekler fildişi rengindedir ve beş taç yapraklıdır. Taç kaşıksı ve 5 adet yuvarlak lobludur. Başçık dikdörtgensi 1 mm, iplikçik ise 2 mm uzunluğundadır. Tepecik 3 adet ve neredeyse sapsızdır. Meyveler küresel, 5 ya da 6 mm çapında ve koyu parlak mor ila siyah arası renktedir. Tohum dikdörtgensi, 3,5 mm uzunluğunda ve buruşuktur.

Dilimizde kara mürver, ağaç mürver, lüver, lor, sultan, piran, piren, yiğidin otu, sultan otu, şahmelik, şahmelek, lüvor, melikşah, melesir, mındar ağacı, mindiraç, patlak, patlangaç, patlangıç, patlangoz, patlankuç, patlavuç, patlayak, şişni, yalangoz ve yalankoz adları ile bilinmektedir.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir