Tanımı
Genellikle 1 ila 2 metre büyüyebilen dikensiz ve güçlü biçimde aromatik bir çalıdır. Yapraklar almaşlı dizilişli, 3 ila 8,5 cm uzunluğunda, 3 ila 10 cm genişliğinde, üst yüzeyi çıplak ve alt yüzeyi seyrek biçimde havlıdır. Yapraklar beş loba ayrılmıştır ve kenarları testere dişlidir. Alt yüzeyde ayrıca sapsız aromatik salgı bezleri bulunmaktadır. Çiçek durumu sarkık biçimde 5 ila 10 adet çiçekten oluşan bir salkım halindedir. Eksen çıplaktır. İkincil bırahteler 1 mm uzunluğundadır. Çiçekler erselik ve kırmızımsız ya da kahverengimsi yeşil renklidir. Hipantiyum çansıdır. Çanak tüylü ve sarı salgılı bezlidir. Çanak yapraklar geriye kıvrıktır. Taç yapraklar, çanak yaprakların yarısı uzunluğunda ve beyaz renklidir. Meyve küresel, 1 cm çapında ve siyah ya da nadiren zeytin yeşili renklidir. Dilimizde karagat adıyla bilinmektedir.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Saxifragales (Taşkıran takımı)
- Grossulariaceae (Bektaşiüzümügiller)
- Ribes (Bektaşiüzümü)
Ribes uva-crispa L.
Gözlem bilgileri
Bitki doğal olarak Avrasya’da yayılış gösterir.🔗 Ancak günümüzde kuzey yarımkürenin büyük bölümünde yetiştirilmektedir. Sulak alanlarda görülen bitki ayrıca bahçelerde de yetiştirilmektedir. Umumiyetle nisan ve mayıs ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.
Etimoloji
Cins adı Farsça frenküzümü anlamına gelir. Etimolojisi açık değildir. Büyük ihtimalle Süryanice orijinlidir. Kelime ekşi olması ile bilinen Rheum rhabarbarum (ravent, ışgın) için de kullanılmaktadır. Bu durumda iki farklı bitki arasında tat benzerliği nedeniyle ilişki kurulmuştur. Epitet Latince siyah anlamına gelir ve açık bir şekilde meyve rengine dikkat çekmektedir.
Kullanımı
Meyve C vitamini ve polifenol bakımından zengindir. Çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Olgunlaşmış meyve oldukça lezzetli aromatik bir tada sahiptir ancak ayrıca reçel yapımında da kullanılmaktadır. Yaprakları zaman zaman kurutularak karışık bitki çaylarına eklenmiştir. İdrar söktürücü ve terleticidir. İltihaplara karşı direnç artırıcı olup soğuk algınlığı ve grip tedavisinde etkilidir. Meyve suyu ishal ve hazımsızlık vakalarında önerilmiştir. Yapraklar temizleyici, terletici ve idrar söktürücüdür. Demlenerek romatizmal ağrılar öksürük tedavisinde kullanılmıştır. Bunun yanında yara iyileştirici olarak sarılmıştır. Boğaz ağrısı ve ağız yaraları için gargara yapılmıştır. Kabuğu kaynatılarak taş, ödem ve hemoroid şikayetlerinde kullanılmıştır. Tohumlarından elde edilen yağ cilt preparatlarına dahil edilmiştir. Yapraklarında sarı, meyvelerinden mavi boya elde edilmiştir. Yapraklarının sebzeleri koruduğu ileri sürülmüştür.
Fotoğrafları
Leave a Comment