Prunus mahaleb (Mahlep)

Tanımı

Genellikle 6 ila 10 metre büyüyebilen bir bitkidir. Gövde 40 cm çapa ulaşmaktadır. Kabuk gri kahverengidir, genç bireylerde belirgin yamalar olur, yaşlı bireylerde ise sığ çatlaklar görülür. Yapraklar 1,5 ila 6 cm uzunluğunda ve 1 ila 4 cm genişliğinde, almaşlı dizilişli, küme halinde, yüreksi yumurtamsı, çıplak ya da adaksiyal yüzeyde havlı, kenarları testere dişli, alt yüzeyinde ise tüylüdür. Yaprak sapı 5 ila 20 mm uzunluğundadır. Çiçekler 8 ila 20 mm çapında, 8 ila 15 mm uzunluğunda saplı, 3 ila 10 arası çiçekten oluşan salkımlar halinde, hoş kokulu ve beyaz renklidir. Meyve 5 ila 6 mm uzunluğunda önce yeşil ve olgunlukta siyah renklidir. Çiçekler erseliktir. Kabuk serttir ve pipo yapımında kullanılmıştır. Dilimizde mahlep, endirez, endürüz, idris ağacı, keniro, kokulu kiraz ağacı, melem, endülüs ve melhem adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Doğal olarak Avrupa ile Türkistan arasında kalan bölgede yayılış gösterir. Ancak günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir. Bahçe, bağ ve yol kenarında görülmektedir. Umumiyetle mart ve mayıs ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1000 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Latince erik anlamına gelir. Doğrudan erik meyvesini tanımlayan bir kelimedir. Epitet ise Arapça sütlü anlamına gelir. Ağacın meyvesi için Ortaçağ Müslüman bitki bilimcileri tarafından kullanılan isimdir.

Kullanımı

Meyvesi yenilebilir değildir ancak tohumları çeşni olarak kullanılır. Kabuk ve tohumlar iltihap giderici, sedatif ve ayrıca damar genişletici etkilidir. Bunun yanında tohumlar toniktir.

Türk Uygarlığındaki yeri

Mahleb (محلب), bitkinin Arapçadaki karşılığıdır. Halîmî, keneştû, andâruz ve mahleb adları ile bilindiğini belirtmiştir. İbn Vâfid, mide bulantısı, aşırı kilo ve gut vakalarında kullanıldığını, parazit düşürücü olarak faydalanıldığını, Gâfikî, karaciğer ve dalak tıkanıklıklarını açtığını ve ayrıca cilt rahatsızlıklarına uygulandığını; Îsâ bin Mâsa, böbrek ve mesane taşlarını erittiğini yazmıştır. Bitki Anadolu’da, idrar yolu rahatsızlıkları, gut, eklem ağrısı ve kulunç vakalarında kullanılmış, parazit düşürücü, taş düşürücü ve idrar söktürücü olarak faydalanılmış, ayrıca incileri cilalamak için de uygulanmıştır.