Plantago lanceolata (Damarlıca)

Tanımı

Genellikle 7 ila 90 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Yapraklar 7 ila 40 cm uzunluğunda ve 0,4 ila 5 cm genişliğinde, mızraksı yumurtamsı, mızraksı ya da darca mızraksı, kenarları düz ya da düzensiz dişli, 3 ila 5 damarlı, tüysüz, seyrek tüylü ya da ülgerli, sapsız ya da saplıdır. Sıkapa 7 ila 85 cm uzunluğunda, beş oyuklu ve yaslanıcı tüylüdür. Çiçek durumu başak halinde, 0,5 ila 5 cm uzunluğunda, silindirik, konik silindirik ya da küresel ve çok sıkıdır. Bırahteler kısaca kuyruklu, sivri uçlu, dışbükey, çıplak ya da tüylü ve alttakiler 4 mm uzunluğunda iken üsttekiler 3 mm uzunluğundadır.

Öndeki çanak yapraklar 2,5 ila 3,5 mm uzunluğunda, genişçe dairesel yumurtamsı, tepesi kesik, kahverengi ve çıplak; arkadaki çanak yapraklar 3 ila 3,5 mm uzunluğunda, pileli dışbükey ve asimetriktir. Taç lobları 1,5 ila 2,5 mm uzunluğunda, üçgensi yumurtamsı, mızraksı ila yumurtamsı, sivri ila sipsivri uçlu, damarları belirsiz ve kahverengimsidir. Başçıklar sarı renkli ve kapsül koniktir. Tohumlar 2,5 mm uzunluğunda, kayıksı ve pas renkli ya da kahverengidir. Dilimizde yılandili, yılan otu, dar yapraklı sinirli ot ve damarlıca adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Plantago lanceolata doğal olarak Kuzey Afrika ve Avrasya’da yayılış gösterir. Ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Deniz kenarı, makilikler, sulak bölgeler, çayırlar ve tarlalarda görülen bitki umumiyetle nisan ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Latince ayak tabanı anlamına gelir. Cinsin yapraklarının (genelde) yere yatık olmasına işaret eder. Ayrıca bu yapraklar zamanla ayak izini andırır. Yine ayrıca cinsin ayağın altına konulduğunda yorgunluğu gidereceğine inanılırdı. Epitet Latince mızraksı anlamına gelir. Türün yaprak yapısına işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Plantago angustifolia major”dur.

Kullanımı

Genç yapraklar çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Öğütülmüş tohumları hamur işlerine eklenmektedir. Bitkiden kahverengi boya elde edilmektedir. Yaprak ve tohumları tekstil sektöründe kullanılmaktadır. Kanamalar için etkili bir tedavi yöntemidir. Yapraklar tanen ve silik asit içerir. Usaresi antibakteriyeldir. Yapraklar büzücü, yatıştırıcı ve balgam söktürücüdür. Dahili olarak; ülser, gastrit, ishal, bağırsak tahrişi, kanama, hemoroit, bronşit, nezle, sinüzit, saman nezlesi ve astım tedavisinde kullanılır. Haricen kesikler, cilt iltihapları ve sokmalara karşı kullanılmıştır. Yapraklarından elde edilen çay öksürük giderici olarak kullanılır.