Nasıl tanırım?
Taban yapraklarının 8-90 cm çapında, çiçek durumunun genişliğinden daha uzun ve filarilerin salgısız tüylü olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Dere kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Haziran
Arazi notu
09 Şubat 2021 • Gölcük • 950 m • Dere kenarı
Kocaeli’de bazı bölgelerde turşusu yapılmaktadır. Tereyağını korumak için bitkinin yapraklarına sarılarak saklanmıştır.
Dev yaprakları hayatta kalma stratejisinin bir parçasıdır. Bunlar ışığı ve havayı engelleyerek diğer bitkilerin büyümesini önlemektedir.
Tolkien’in Yüzüklerin Efendisi serisindeki han sahibi Barliman Butterbur, adını bu bitkiden almıştır.
Kış uykusundan yeni uyanan ayıların ilk aradığı bitkilerden biridir. Ayılar, aylarca süren hareketsizlikten sonra sindirim sistemlerini canlandırmak, bağırsak parazitlerini temizlemek ve vücutlarını stabilize etmek için bu bitkinin sürgünlerini ve köklerini yerler.
Öksürük tedavisinde kullanılmıştır. Kas gevşetici ve ağrı giderici özellikleri vardır. Bunun yanında kök ve yapraklar analjezik, kardiyotik, terletici ve idrar söktürücüdür. Ayrıca yapraklarına kabakulak tedavisinde başvurulmuştur.
Köklerinden üretilen Petadolex gibi ekstreler, klinik olarak migren ataklarının sıklığını %60’a varan oranda azaltmasıyla tescillenmiştir. Ancak günümüzde bu tescil hakkında tartışmalar vardır.
Yoğun popülasyonlarının bulunduğu alanlarda pirolizidin alkaloitlerinin yağmur sonrası yüzey ve sızıntı sularına taşınabildiği bildirilmiştir. Her durumda karaciğer rahatsızlığı olanlar uzak durmalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca şapka anlamına gelir ve bu bağlamda iri taban yapraklara dikkat çekmektedir. Petasos, Balkan kökenli halklar tarafından tercih edilen, keçe, deri ya da samandan yapılan bir şapkaydı. Mitolojide tanrıların habercisi olarak bilinen Hermes, sıklıkla bu şapkayı takmış halde resmedilmiştir. Dioscorides yaprakların şapkaya benzediğini yazar. Epitet Latince melez anlamına gelir. Bir bitkinin, farklı iki bitkinin doğal melezi olduğu düşünüldüğü durumlarda bu epitet tercih edilir. İşin doğrusu tür ilk tanımlandığında Tussilago cinsi içinde bir melez olduğu düşünülmüştür.
Genellikle 50 ila 80 cm büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Kalın ve yatay rizomları vardır. Taban yaprakları uzun saplı, yaprak ayası 8 ila 90 cm çapında, dairesel, yüreksidir. Yapraklar yeşil ve almaşlı dizilişlidir. Çiçekler yapraklardan önce belirir.
Çiçekli gövdeler sıklıkla morumsudur. Çiçekler iki evciklidir. Erkek çiçek başları 6 ila 12 mm, dişi çiçek başları 4 ila 7 mm uzunluğundadır. Filariler küt ve salgısız tüylüdür. Çiçekler kırmızımsı menekşe ila kremsi beyaz renklidir.
Kapçık 2 ya da 3 mm ve sorguç 6 ila 10 mm uzunluğundadır. Dilimizde kabalak, şemsiyeotu, ayıkulağı, kabakulakotu ve farafla adları ile bilinmektedir.