Türkiye cinsin çeşitlilik merkezidir. Cinse bağlı türlerin yarısından fazlası Türkiye endemiğidir. Bunlardan bazıları bir asırdan fazla zamandır gözlemlenememiştir. Öte yandan yakın zamanda yayımlanan bir revizyonla bazı taksonlar Dichoropetalum cinsine alınmıştır.
Cinse önerilen ıraz kelimesi dilimizde talih anlamına gelmektedir. Bitkilerle olan bağlantısını bilmiyorum. Bana kalırsa sarı çiçekli bir maydanozgiller üyesinin (Örneğin Anethum graveolens) adı bu cinse atanmıştır. Daha güçlü olasılık ise rezene/raziyâne (Foeniculum vulgare) adının, Türkçede r ile başlayan yabancı isimlerin başına ı harfinin getirilmesi örneklerinde olduğu gibi, ırazdene halini almış olmasıdır. İki olasılıkta da ismin Johrenia cinsi ile ilgisi yoktur. Bu durumda ıraz adında bir bitki olamayacağından, ırazotu adı önerisi de tamamen havada kalmaktadır.
Bir dizi taksonu stenoendemiktir ve bu nedenle hassas olunması gerekmektedir.
Johrenia (Irazotu) iki ya da çok yıllık bitkilerden oluşan bir cinstir. Kökü sağlamdır. Gövde çıplak ya da nadiren üst bölümde havlıdır. Taban yapraklar 1 ila 2 teleksidir. Yapraklar dar bölümlere ayrılır, üst yapraklar ise kılıflara indirgenmiştir. Şemsiye bileşiktir. İnvolukrum mevcut değildir, involusel ise birkaç adet kısa ve dökülücü ikincil bırahtelidir. Çiçek kurulu tepede ve 3 ila 20 arası kolludur.
Çanak yaprak görülmez. Çiçekler erselik, beyaz ya da sarı renklidir. Taç yapraklar genişçe dikdörtgensi, düz ya da üst bölümde hafifçe girintilidir. Çanak dişleri küçük ve dökülücü ya da körelmiştir. Merikarp sadece hafifçe içbükeydir. Meyve elipsoit, yumurtamsı ya da dikdörtgensi ve sırt bölümünde güçlü biçimde sıkıştırılmıştır.
Ortadaki kabarık çizgiler dar, ipliksi ve hafifçe belirgin, yanal olanlar kalın ve yakından bitişiktir. Yağ kanalı mevcut değil ya da hayli küçüktür. Disk zaman zaman dalgalı bir kenar boşluğuyla biraz genişlemiş ya da bazen çok dardır. Sitilopodyum küçüktür. Karpofor iki parçalıdır.
Kocaeli’ndeki türler
Johrenia dichotoma (Irazdene) genellikle çalılık ve kayalık alanlarda görülen ve bir metreye kadar b…
Read More