Nasıl tanırım?
Dişi çiçeklerin dilsi, kapçıkların 4-5 köşeli, bittkinin boylu ve 5-20 adet kömeçli olması ayırt edici özelliğidir. Kocaeli’nin yerli bitkileri arasında benzeri yoktur ancak Telekia speciosa ile karıştırılma olasılığı mevcuttur.
Habitat
Orman, yol kenarı, dere kenarı
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Temmuz – Eylül
Arazi notu
25 Temmuz 2025 • Başiskele • 1000 m • Yol kenarı
Kökü, tatlandırıcı olarak kullanılabilen bir karbonhidrat olan yüksek oranda inülin içerir. Bu nedenle, şeker hastalarının tüketebileceği doğal bir tatlandırıcı kaynağı olarak değerlendirilmiştir.
Kökü, içerdiği aromatik bileşenler nedeniyle, günümüzde Fransa ve İsviçre’de absent ve vermut gibi alkollü içkileri tatlandırmak için kullanılmaktadır.
Özellikle öksürük, verem, bronşit ve göğüsle ilgili bir dizi şikayetin yanı sıra sindirim sistemi bozukluklarının tedavisinde de etkili olduğu rapor edilmiştir. Vücuttaki toksinleri temizlemekte, bağışıklık ve sindirim sistemlerini uyarmakta ve bakteri ile mantar enfeksiyonlarını tedavi etmektedir. Kök değiştirici, parazit düşürücü, antiseptik, büzücü, safra söktürücü, yumuşatıcı, terletici, idrar söktürücü, balgam söktürücü, uyarıcı ve toniktir.
Yaprakları aromatiktir ve pişirilerek tüketilmektedir ancak tadı hayli acıdır.
Bu bitki (subsp. helenium), dünyadaki büyük ününe rağmen Kocaeli’nde oldukça nadirdir. 2025 yılına kadar Türkiye’deki varlığı bilinmiyordu. Bizim bulduğumuz bir popülasyondan sonra yayımlanarak Türkiye florasına dahil edildi.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca arındıran anlamına gelmektedir ve olasılıkla Inula helenium‘un tıbbi değerine dikkat çekmektedir. Epitet Helen‘e adanmıştır. Plinius, çiçeğin Hellen’in gözyaşlarının toprağa düştüğü yerden çıktığını ifade etmektedir. Hellen’in efsanevi güzelliğinden kinaye, bitkiden elde edilen krem, Roma’da gençleştirici ve güzelleştirici olarak kullanılmıştır. Hellen, antik çağ yazınının en popüler karakterlerinden biridir. Homeros’un İliada ve Odysseia adlı eserleri dışında, Aristofanes, Marcus Tullius Cicero, Publius Vergilius Maro, Euripides, vb. antik çağ yazarı Hellen ve onun etrafında şekillenen efsane hakkında yazmıştır. Buna göre, Sparta Kralı Menalaos’un karısı olan Hellen ile Troya kralı Priam’ın oğlu Paris birbirlerine âşık olurlar ve gizlice Troya şehrine kaçarlar. Bu durum üzerine Menalaos’un abisi Agamemnon önderliğindeki Aka ittifakı, Troya şehrine saldırır ve on yıl süren savaş sonunda şehri ele geçirerek tahrip ederler. Hellen, Menalaos ile Sparta’ya geri dönmek zorunda kalır. Sağ kalan Troyalılar ise denizi geçerek İtalya yarımadasına geçerler, bu kafilenin torunları Roma Krallığını kurarlar.
Gösterişli ve aromatik olan çok yıllık bir bitkidir. Rizomlar kalın ve aromatiktir. Gövdeler dik, 1 ila 2 metre uzunluğunda, havlı ya da yoğun biçimde yayılıcı cılız tüylü ve üst bölümde dallıdır. Taban yaprakları yumurtamsı eliptik, 40 ila 50 cm uzunluğunda, 12 ila 20 cm genişliğinde, sivri uçlu, tabana doğru kademeli olarak daralmakta, kenarları kaba biçimde testere dişli, üst yüzeyi siğilli ila yaslanıcı cılız tüylü ve alt yüzeyi havlı ya da neredeyse kaba tüylüdür.
Üst yapraklar daha küçük, yumurtamsı, sapsız, yarı sarılıcı, yuvarlak ve tabanda neredeyse yüreksidir. Kömeç iri ve genellikle gevşek bir salkımda 5 ila 20 adettir. İnvolukrum 2,5 ila 4,5 cm genişliğindedir. Filariler kiremitsi dizilişli ya da uzunlukları neredeyse eşit ve 6 ya da 7 sıra halindedir. Dıştakiler mızraksı, 2,5 ila 4,5 cm uzunluğunda, 0,75 ila 1,25 cm genişliğinde, yapraksı, içtekilerden uzun ya da yumurtamsı, 0,75 ila 1,5 cm uzunluğunda, içtekilerden kısa, otsu ve yoğun biçimde havlı ya da zaman zaman kahverengi kenarlı olup kaba tüylüdür.
İçtekiler sipsivri uçlu, 1,5 cm uzunluğunda, 0,15 cm genişliğinde ve zarsıdır. Dilsi çiçekler 75 ila 100 adet ve diller 1 ila 3 cm uzunluğundadır. Kapçık 5 köşeli ve çıplak ya da uçta minik havlıdır. Sorguç kahverengimsidir. Kelt uygarlığının kutsal bitkileri arasındadır. Dilimizde andızotu adı ile bilinmektedir.