Guizotia abyssinica (Nijer tohumu)

Tanımı

Genellikle 1 ila 2 metre büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövdeler dik, sıklıkla morumsu renkli ve cılız tüylü ila çıplaktır. Yapraklar sapsız, gövdeye bitişik ila sarılıcı, mızraksı ila ters mızraksı, 10 ila 15 cm uzunluğunda, 2 ila 6 cm genişliğinde, tabanı kesik ile yüreksi, kenarları düz ila testere dişli, ucu sivri, her iki yüzeyi de pürüzlü ve sapsız bezelidir. Çiçek durumu birkaç kömeçten oluşan terminal talkım halindedir. Kömeçler 2 ila 12 cm uzunluğundaki bir sap üzerindedir. İnvolukrum 7 ila 10 mm uzunluğundadır. Dıştaki filariler yapraksı ve cılız tüylüdür. İçteki filariler kuruzarsıdır. Paleya 5 ila 9 mm uzunluğunda ve 5 damarlıdır.

Dil çiçekçikleri sarı renkli, 6 ila 8 adet, 8 ila 14 mm uzunluğunda, tüp çiçekçikleri çok sayıda, sarı renkli ve 4 ila 5,5 mm uzunluğundadır. Kapçıklar siyah renkli, yapışkan, kalın kabuklu, 3,5 ila 5,7 mm uzunluğundadır ve sorguç mevcut değildir. Sığırların bitkiyi yememesi nedeniyle bahçe sınırlarına dikilerek sığırların içeri girmesi engellenmektedir. Bitki ayrıca ideal bir öncü mahsul kabul edilmektedir. Çünkü hem sonrasında ekilen mahsuller daha az yabancı bitki istilasına uğramakta ve hem de bitki toprağa büyük miktarda organik madde bırakmaktadır. Dilimizde nijer tohumu, kara tohum ve ramtilla adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Guizotia abyssinica doğal olarak Eritre ve Etiyopya’da yayılış gösterir. Ancak değerli tohumları nedeniyle birçok bölgede yetiştirilmektedir. Tahrip edilmiş araziler, sulak alanlar ve bahçe sınırlarında görülmektedir. Umumiyetle haziran ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 600 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins, 4 Ekim 1787 – 12 Eylül 1874 tarihleri arasında yaşamış Fransız tarihçi ve devlet adamı François Pierre Guillaume Guizot‘a adanmıştır. Özellikle 1848 Devrimi’nden önceki dönemde etkili bir politikacıydı. Epitet Latince Habeşistan anlamına gelir ve açık bir şekilde türün tip yerine dikkat çekmektedir. Özgün tanımda bu “Habitat in Abyssinia” olarak belirtilmiştir.

Kullanımı

Tohumları protein, yağ ve şeker içermektedir. Dünya genelinde kuş yemi olarak kullanılmaktadır. Tohumların %35’i yağdan oluşmaktadır, fındıksı bir tada sahiptir ve yemek yapmak için kullanılmaktadır. Tohumlar kavrularak yenilmekte, çeşni olarak kullanılmakta ve un haline getirilerek hamur işlerinde una eklenmektedir. Tohumlar demlenerek soğuk algınlığı tedavisinde kullanılmıştır. Tohum yağına romatizma ve frengi tedavisinde başvurulmuş, doğum kontrolünde başvurulmuş, yanıklara uygulanmış ve macun yapılarak uyuz tedavisinde sarılmıştır. Sarımsak ve balla karıştırılmış tohumları öksürük tedavisinde önerilmiştir.