Eschscholzia californica (Acem lalesi)

Tanımı

Tek ya da çok yıllık bir bitkidir. Gövde dik ya da yayılıcı, 5 ila 60 cm uzunluğunda, çıplak ve zaman zaman mumludur. Çok yıllık bireylerde kazık kök ağırdır. Yapraklar tabanda ve gövdede, aya uçtakilerin küt ya da sivri uçlu olduğu sahiptir. Çiçek durumu talkım halinde ya da tek çiçekli ve tomurcuklar diktir. Çiçek tablası ters koniksidir. Çanak sivri ya da sipsivri uçlu, çıplak ve zaman zaman mumludur. Taç yaprak sarı ila turuncu renkli, genellikle tabanda turuncu benekli ve 2 ila 6 cm uzunluğundadır. Kapsül 3 ila 9 cm uzunluğundadır. Tohum kahverengi ila siyah renkli, küresel ila elipsoit, 1,5 ila 1,8 mm uzunluğunda ve yüzeyi ağsıdır. Kaliforniya eyaletinin resmî çiçeğidir. Dilimizde acem lalesi, kaliforniya gelinciği ve kaliforniya haşhaşı adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Kuzey Amerika’da yayılış gösterir ancak süs bitkisi değeri nedeniyle günümüzde dünyanın büyük bölümünde doğallaşmıştır. Yol kenarı, tahrip edilmiş araziler ve bahçelerde görülen bitki umumiyetle mayıs ve eylül ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1000 metreye kadar olan rakımlarda Derince ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins 1 Kasım 1793 ve 7 Mayıs 1831 tarihleri arasında yaşamış Alman doğa bilimci Johann Friedrich Eschscholtz‘a adanmıştır. Özgün tanımda bu “Nomen in honorem dixi consortis omnium laborum in itinere solertistissimi, doctissimi, amicissimi, Eschscholtzi, Medicinae Doctoris, Botanicae aeque ac Entomologiae peritissimi” olarak belirtilmiştir. Epitet Latince Kaliforniaylı anlamına gelir ve bu bağlamda türün tip yerine işaret etmektedir. Özgün tanımda bu “Habitat in arenis sterilibus siccis ad portum Sancti Fransisci Californiae” olarak belirtilmiştir.

Kullanımı

Yaprakları pişirilerek tüketilmiştir ancak zehirli olabileceği nedeniyle bundan uzak durulmalıdır. Bu cinse bağlı bazı türlerin zehirli oldukları bilinmektedir. Diş ağrısını gidermek, çocukların uyumasını teşvik etmek, bitleri kovmak ve kusturucu amaçlı kullanılmıştır. İdrar söktürücü, ağrı hafifletici, spazm gevşetici, terletici ve sakinleştiricidir. Sinirsel gerginlik, anksiyete, uykusuzluk ve çocuklarda idrar kaçırma hallerinde dahili olarak alınmıştır. Usaresi uyuşturucudur ve diş ağrısını hafifletmek için tavsiye edilmiştir. Haşhaşa benzer özellikleri vardır ancak daha hafiftir ve merkezi sinir sistemi üzerinde baskı oluşturmamaktadır. Çocuklarda fiziksel ve psikolojik sorunların tedavisinde bitkisel ilaç haline getirilmiştir. Ayrıca sinir gerginliği ve kaygının üstesinden gelebileceği rapor edilmiştir.