Nasıl tanırım?
Çiçek tablasının paleyalı, gövdelerin yapraksı, yaprakların karşılıklı dizilişli, basit ve bitkinin sulak alanlara özgü olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Dere kenarı, bataklık
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Temmuz – Ağustos
Arazi notu
19 Ağustos 2023 • İzmit • 45 m • Göl kenarı
Saç boyama ve dövme yapmak için kullanılmak üzere bitkiden siyah boya elde edilmektedir.
Gövde ve yaprakları hasar aldığında şeffaf bir sıvı akar. Ancak bu sıvı havayla temas ettiğinde kimyasal bir reaksiyona girer ve koyu, kalıcı bir siyah renge dönüşür.
Bu bitki için yerpaskalyası adının neden önerildiğini anlamadık. Birincisi yerpaskalyası denmesi için bir de paskalya adını taşıyan başka bir bitki olması lazım. Belki de yer kelimesi Eclipta prostrata‘nın sürünücü anlamına gelen epitetinden çıkarılmıştır. İkincisi ise bitkinin paskalya yortusu ile ilgisi yoktur.
Taze yaprak ve genç sürgünleri pişirilerek tüketilebilir. Karaciğer toniği ve gençleştirici olarak önerilmiştir. Büzücü, müshil, arındırıcı, kusturucu, oftalmik, kanama durdurucu ve toniktir. Karaciğer şikayetlerinde dahili olarak kullanılmıştır. Ayrıca diş kaybı ve saçın erken ağarması durumlarında başvurulmuştur. Saç dökülmesine karşı uygulanmıştır. Yapraklarına akrep sokmaları vakalarında başvurulmuştur. Kökü kusturucu ve müshil etkilidir. Bunun yanında ineklerde ülser ve yaralarda antiseptik olarak kullanılmıştır.
Bitkinin anavatanı tartışmalıdır ancak günümüzde dünyanın büyük bölümünde doğallaşmıştır. Çin ve Hint geleneksel tıbbında bu bitkiye yapılan atıflar ise olasılıkla başka bir bitki içindir.
Ağır metalleri topraktan temizleme yeteneği sayesinde sulak ekosistemleri için faydalıdır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca eksik anlamına gelir. Kapçıkların sorgucu olmamasına işaret eder. Epitet Latince sürünücü anlamına gelir. Türün, cins içinde gövdesinin durumuna işaret eder.
Genellikle 20 ila 90 cm büyüyebilen tek ya da kısa ömürlü çok yıllık bir bitkidir. Silindirik ve grimsi kök sistemine sahiptir. Gövde dik ya da yatık-yükselicidir. Yapraklar darca yumurtamsı ya da eliptik, neredeyse dişli, 2 ila 6 cm uzunluğunda ve 0,3 ila 2 cm genişliğindedir.
Çiçek başları 1 ila 3 arası sayıda, yarı küresel, 6 ila 8 mm çapındadır. İnvolukrum 6 mm uzunluğundadır. Filariler 8 ila 11 adet olup dış filariler çiçeklerin iki katı uzunluğundadır. Dilsi çiçekçikler birkaç seri halinde, 1 ila 2 mm uzunluğunda ve beyaz renklidir. Tüpsü çiçekler beyaz ya da nadiren sarı renkli ve 1 ila 2 mm uzunluğundadır.
Kapçık pürüzsüz, siyahımsı, dikdörtgensi, 2 ila 2,5 mm uzunluğunda, sıkıştırılmış ve kanatlıdır. Sorguç ya hiç yoktur ya da küçüktür. Bitki kuruduğunda siyaha dönmektedir. Dilimizde yer paskalyası adı ile bilinmektedir.