Diospyros lotus (Kara hurma)

Tanımı

Genellikle 15 ila 30 metre büyüyebilen yaprak dökücü bir ağaçtır. Gövde grimsi siyah ila grimsi kahverengidir. Erişkin bireylerin kabukları çatlaklıdır. Genç sürgünler havlı, yeşilimsi kahverengi ve parlaktır. Tomurcuklar kırmızımsı kahverengi, çıplak ve sivridir. Yapraklar parlak, kösele gibi, oval ve sivri uçludur. 5 ila 15 cm uzunluğunda, 3 ila 6 cm genişliğindedir. Dişi çiçekler kırmızımsı kahverengi ve tek, erkek çiçekler kremsi beyaz tüplü ve sarı ya da kırmızı loblu, 1 ila 3 arası sayıdadır. Meyve küresel ila elipsoit, 1 ila 2 cm çapında, sarı ya da mavimsi siyah renklidir. Tohum kahverengi, sıkıştırılmış ve yaklaşık 1 cm çapındadır. Dilimizde kara hurma, hırnık, hırniyh, hurma eriği, kara yemiş ve yahudi hurması adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Türkiye ile Uzakdoğu arasındaki bölgede yayılış gösterir. Ancak günümüzde Avrupa kıtasına da dağılmıştır. Orman açıklıkları, bahçeler ve yol kenarında görülmektedir. Umumiyetle mayıs ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1100 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ve Kandıra ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca tanrı meyvesi anlamına gelir. Dilimizde de karşılığı olan cennet hurması aynı bağlantıya işaret eder. Cinsin meyvelerinin antikçağda ilahî kabul edilmesi ile ilgilidir. Epitet Antik Yunanca lotus anlamına gelir. Homeros’un Odisseus adlı eserinde geçen “lotus yiyenler”in tükettiği meyvelerin bu ağacın meyveleri olabileceği tahmin edilmektedir. Ancak lotus meyvesinin hangi meyve olduğu netlik kazanmış bir mesele değildir. Çok sayıda tahmin vardır ve örneğin hünnap (Ziziphus lotus) da bunlardan biridir. İkili adlandırma öncesi adları “Lotus africana latifolia” ve “Pseudo Lotus”tur.

Kullanımı

Meyveleri çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Bu meyveler özellikle çürümek üzeri iken en lezzetli hale gelirler. Meyveler ateş düşürücüdür. Salgı teşvik edicidir. Bunun yanında yatıştırıcıdır. Ahşabı sağlam ve çürümeye karşı dayanıklıdır.

Tarihi

Peygamber ağacı (پيغمبر اغاجی)’ndan bahseden tek kaynağımız Akşemseddin’dir ve bitkiden “gayaku didikleri agac ki bilâsentu dirler ve peygamber ağacı dahı dirler” olarak bahsetmiştir. Bu bitki Antikçağ ve Ortaçağ bitkibilimcilerince bilinen bir bitki değildir. Biz gayaku ve bilâsentu kelimelerinden yola çıkarak, bitkinin İspanyolcadaki karşılıkları olan caqui ve palosanto kelimeleri ile bağıntı kurarak bitkiyi tespit ettik. Bizce, peygamber ağacı Türkçede yerleşik bir isim değil, İspanyolcada kutsal ağaç anlamına gelen palo santonun subjektif bir tercümesidir. Doğrudan İspanyolca mahreçli bu kayıt, müellifinin Akşemseddin olduğu öne sürülen Mâddetü’l-Hayât adlı eserin, daha geç bir tarihte yazılmış olabileceğine dair şüphelerimizi güçlendirmektedir.