İçeriğe geç
Anasayfa » Cuscuta epithymum (Cinsaçı)

Cuscuta epithymum (Cinsaçı)

FLORA NICOMEDIAE • EUROPE-WESTERN ASIA-NORTHERN AFRICA

Nasıl tanırım?

Çanak loblarının taç tüpünü aşmaması, zarsı, erciklerin taç tüpünü aşkın, loblardan hafifçe kısa, pulların basit, üst kısımda saçaklı ve kapsülün neredeyse küresel olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.

ALEMPlantae
TAKIMSolanales
CİNSCuscuta

Habitat

Çayır, çalılık, makilik

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Nisan – Ekim

Arazi notu

15 Mayıs 2025 • İzmit • 350 m • Thymus

Bilgi

Seçici bir parazittir. Biz mesela yüzlerce bitki türünün bir arada olduğu çayırlarda özellikle kekik türlerini tercih ettiğini gözlemledik.

Folklor

Karaciğeri ve safra kesesini etkileyen problemlerde kullanılmıştır. Bitki iştah açıcı, gaz giderici, safra söktürücü, idrar söktürücü, hepatik, müshil ve iskorbüt hastalığı önleyicidir. Gövde kaynatılarak, idrar şikayetleri, böbrek, dalak ve karaciğer bozuklukları, sarılık, siyatik ve iskorbüt şikayetlerin tedavisinde kullanılmıştır. Aynı zamanda bir antikanser ajanı ve gut için spesifik olarak bir üne sahiptir. Bitki hemoroit hastaları tarafından kullanılmamalıdır. Bitkiden homeopatik bir ilaç yapılmıştır.

Dikkat

Çimlenen fideler kök salamadığı için konukçu bulmak zorundadır. Eğer birkaç gün içinde sarılacak bir bitki bulamazsa gövdenin alt bölümlerini ölüme terk eder, kendi hücrelerini sindirir ve buradan elde ettiği organik maddelerle sapın uç kısmını uzatarak avını aramaya devam eder.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Süryanice yığılan anlamına gelir. Cinsin diğer bitkilere sarılarak bir yığın oluşturmasına işaret eder. Epitet Antik Yunanca kekik üzerinde anlamına gelir. Türün genellikle konukçu olarak Thymus (kekik) türlerini tercih etmesine işaret eder.

BİLİMSEL TANIM

Parazit bir bitkidir. Gövde ince ve çok dallı, sıklıkla kırmızımsı ya da mor renklidir. Çiçekler 3 ila 4 mm uzunluğunda, 5 parçalı, çoğunlukla sapsız, zaman zaman kısaca saplıdır. Öbek yoğun, 5 ila 10 mm çapında, küresel ve her birinin tabanında sivri bırahte bulunur.

Çanak genellikle taç tüpünden kısadır, zaman zaman aynı uzunluktadır, loblar üçgensi, tepede sivri, zaman zaman mızraksı ve tepede sipsivri, taç lobları üçgensi, tepede sivri, nadiren sipsivri, çoğunlukla çan biçimindeki tüpten daha kısadır.

Başçıklar sıklıkla mor uçludur. Pullar kaşıksı, tüpten daha kısa, saçaklıdır. Tohumlar yaklaşık 1 mm uzunluğundadır. Dilimizde cin saçı adı ile bilinmektedir.

Türk uygarlığı

Aftîmûn (افتيمون), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan epithumon (ἐπίθυμον)’dan muharreftir, kekik üzerinde anlamını verir ve bitkinin parazit yapısına işaret eder. Bitki için metinlerimizde kullanılan diğer isim olan keşûs (كشوث) ise bitkinin Süryaniceki karşılığı olan keşuta (ܟܫܘܬܐ)’dan alınmıştır. İkinci kelime cinsin bilimsel adına da ilham olmuştur. Metinlerimizde keşûsun karşılığı olarak diken sarmaşıgı (ديكن صارماشيقى) adı verilmiştir, her ne kadar üstte de belirttiğimiz gibi bu bitkinin sömürmek için ilk tercihi Thymus (kekik) cinsi olsa da, zaman zaman çeşitli dikenli bitkilerin üzerinde de görülür.
Kaynaklarımızın aftîmûnu tıbbi amaçlarla kullanılan birden fazla Cuscuta türü için kullanmış olma ihtimalini de göz ardı etmememiz gerekir. Bu noktada önereceğimiz diğer taksonlar Cuscuta reflexa ve Cuscuta europaea’dır. Halîmî’ye göre bitkinin tanımı şöyledir: “eklemiç didükleri ot ki sarmaşık cinsindendür, köki ve yapragı olmaz, tohum olur agaca tolaşır, kurudur, tabîbler katında ekşut dimekle ma’rûfdur”. İbni Sînâ, kırmızı tohumlu olduğunu; el-Hemedânî, Girit’te yetiştiğini; Dioscorides, Kapadokya ve Pamfilya’da yaygın olduğunu, depresyon vakalarında kullanıldığını, gaz giderici, balgam söktürücü ve müshil olarak faydalanıldığını; İbnü’l-Baytâr, Girit ve Kudüs’ten ihraç edildiğini yazmıştır.
Bitki Anadolu’da; menenjit, melankoli, sarılık, sıraca, saçkıran, epilepsi, kalp hastalıkları, cilt hastalıkları, felç, yüz felci, baş ağrısı, göğüs hastalıkları ve kuduz tedavisinde kullanılmış, bit kovucu, müshil, gaz giderici, uyku getirici ve parazit düşürücü olarak faydalanılmıştır. Hem yaşlılara hem de kâbus görenlere tavsiye edilmiştir. Kâbusnâme’de Muhammed bin Zekeriyyâ er-Râzî’nin akıl sağlığını korumak için aftimûn tükettiği rivayet edilmiştir.
Saç benzeri gövdeleri vardır. Pamfilya ve Kapadokya’da yaygındır. İçildiğinde balgam ve kara safrayı aşağıdan temizler. Özellikle melankoli hastaları için uygundur. Gaz şikâyeti olanlar sirke, bal ve tuzla birlikte alır. DI 4-177.
© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.115-117.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir