Chrysopogon zizanioides (Vetiver)

Tanımı

Genellikle 1 ila 2,5 metre büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Kökler öbek halinde, kalın ve aromatiktir. Saplar sağlam yapılı ve 5 mm çapındadır. Yaprak kılıfı çıplak, alttaki keskin biçimde omurgalı ve kiremit dizilişlidir. Yaprak ayası şeritsi, soluk yeşil renkli, sert, 30 ila 90 cm uzunluğunda, 0,5 ila 1 cm genişliğinde, adaksiyal yüzeyin tabanına doğru cılız tüylü ve diğer bölümlerde çıplaktır. Bileşik salkım dikdörtgensi, 20 ila 30 cm uzunluğunda, sıkıkla kasılmış ve morumsu renklidir. Dalları çok sayıda, en alttaki 5 ila 20 cm uzunluğunda ve pürüzsüz veya hafifçe pürüzlüdür. Salkımlar ince ve 5 ila 13 çift başakçık taşımaktadır. Sapsız başakçık şeritsi mızraksı ila neredeyse şeritsi ve 4 ila 5 mm uzunluğundadır. Alt dışkavuz murikat, 3 ila 5 adet damarlı ve sivri uçludur. Üst dışkavuz kılçıklı değildir. Üst içkavuz 2 dişli ve kılçıksız veya mukronattır. Dilimizde vetiver adıyla bilinmektedir.

Toprağı stabilize etmeye ve erozyona karşı korumaya yardımcı olmaktadır. Ekili alanları zararlılara ve yabani otlara karşı koruduğu rapor edilmiştir. Köklerinden elde edilen yağ kozmetik, aromaterapi, cilt bakımı ve sabun yapımında kullanılmıştır. Antiseptik özellikleri nedeniyle sivilce ve yaralara uygulanmıştır.

Köklerden elde edilen yağ, şerbetlerde, şekerlemelerde, meyve sularında ve konservelerde aroma verici olarak kullanılmıştır. Bu yağ ayrıca gaz giderici, terletici, idrar söktürücü, adet düzenleyici, soğutucu, mide rahatlatıcı, tonik, spazm çözücü ve terleticidir. Bitki, bağırsak bilinen bir parazit düşürücüdür.

Gümüş, kadmiyum, manganez ve alüminyum gibi ağır metallere karşı toleranslıdır. Ayrıca, yakıt dökülmüş arazilerde de yetişebilir. Kurutulmuş veya toz haline getirilmiş köklerden oluşan poşetler, giysilere hoş bir koku vermek ve böcekleri uzaklaştırmak için giysiler arasına konulmaktadır.