Meyvesi C vitamini açısından hayli zengindir ve çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Bazı varyeteler oldukça acıdır ve bunlar çeşni amaçlı kullanılmaktadır. Ancak acı olmayan varyeteleri salata ve yemeklere eklenmektedir. Meyve kurutularak toz biber adlı baharat elde edilmektedir. Kocaeli’de çiçekçilerde ve semt pazarlarında ilgi çekici meyvelere sahip kültivarları süs bitkisi olarak satılmaktadır.
Biberlerin acılık derecesi, 1912 yılında Wilbur Scoville tarafından geliştirilen Scoville Skalası ile ölçülür. Sıradan bir dolmalık biber 0 SHU iken, jalapeno 5.000 SHU civarındadır. Dünyanın en acı tescilli biberi olan Pepper X ve Carolina Reaper, 2 milyon SHU baremini aşmaktadır.
Amerikaya gelen Avrupalılar biberi tattıklarında, Hindistan’dan gelen pahalı ve lüks bir baharat olan karabiber (Piper nigrum) ile akraba olduğunu sandı. Bu nedenle bitkinin adı Avrupa dillerinde (Türkçede de) biber olarak kaldı. Oysa ikisinin hiçbir akrabalığı yoktur.
Aynı daldaki yeşil sivri veya dolmalık biberi koparmayıp beklerseniz kırmızıya döner. Bu olgunlaşma sürecinde biber sadece renk değiştirmez, içindeki C vitamini miktarı neredeyse iki katına, A vitamini (beta-karoten) miktarı ise 10 katına çıkar.

Meyveleri düşük dozda alındığında hemoroit ve romatizma tedavi edici, antiseptik, terletici, sindirime yardımcı, salya yapıcı ve toniktir. Varisli damarlar, astım ve sindirim problemlerinin tedavisinde dahili olarak alınır. Haricen burkulma, çıbanlar, nevralji, plörezi tedavisinde kullanılır. Etkili bir deniz tutması önleyicisidir.
Biberin en acı yeri çekirdekleri değildir. Kapsaisin maddesinin %90’ından fazlası, biberin içindeki çekirdeklerin tutunduğu beyazımsı ve süngerimsi etli kısımda (plasenta) üretilir ve depolanır.
Acı bir biber yenildiğinde su içmek yangını daha da körükler çünkü kapsaisin yağ bazlı bir maddedir ve su onu ağza dağıtır. Acıyı gidermenin çaresi süttür. Sütün içindeki kazein adlı protein, bir deterjan gibi davranarak kapsaisin moleküllerini sarar ve dilden atar.
Mayalar ve Aztekler, savaşlarda düşman ordularının üzerine doğru esen rüzgara karşı tonlarca kurutulmuş acı biber yakarak tarihin ilk göz yaşartıcı gaz bombalarını oluşturmuşlardır. Bugün bile polislerin kullandığı biber gazlarının ana maddesi kapsaisindir.
Urfa’da biberlerin güneşte özel olarak kurutulup, zeytinyağıyla dövülerek koyu mor renkli isota dönüştürülmesi bir gelenektir. Bu süreç biberin içindeki kapsaisini karamelize ederek benzeri olmayan isli ve tatlımsı bir acılık katar.

Gözle teması halinde ağrılı tahrişe neden olabilir.
Biberdeki acılık hissini veren kapsaisin maddesi aslında dili fiziksel olarak yakmaz. Kapsaisin, dildeki sıcaklığı algılayan reseptörlere (TRPV1) bağlanır. Beyin, ağzın içinde gerçek bir yangın veya 43°C’nin üzerinde bir sıcaklık olduğunu sanarak panik sinyalleri gönderir, terletir ve endorfin salgılatır. Kapsaisin maddesi memeli hayvanları uzak tutmak için evrimleşmiş bir savunma silahıdır. Ancak kuşların acı reseptörleri yoktur. Bitki bu sayede tohumlarının kuşlar aracılığıyla yayılmasını sağlar.
Eklemlere ve kaslara sürülen birçok ağrı kesici pomadın içinde biber özü bulunur. Kapsaisin, sürüldüğü bölgedeki sinirlerin beyne ağrı sinyali göndermesini sağlayan p maddesini geçici olarak tüketir ve böylece ağrıları hafifletir.
Popüler kültürde dolmalık biberlerin altındaki çıkıntı sayısına (3 veya 4 adet) bakarak erkek veya dişi olduğu, 4 çıkıntılı olanların daha tatlı ve çiğ yemeye uygun olduğu söylenir. Bu bir şehir efsanesidir. Biberler botanik olarak bitkinin meyvesidir ve meyvelerin cinsiyeti olmaz. Çıkıntı sayısı tamamen yetiştirilme koşulları, sulama ve bitkinin genetiği ile ilgili bir durumdur.