İçeriğe geç
Anasayfa » Bunium ferulaceum (İncirop)

Bunium ferulaceum (İncirop)

FLORA NICOMEDIAE • EASTERN MEDITERRANEAN-EUXINE

Nasıl tanırım?

Meyve zamanı sapın kalın, yıldızsı yayılmış ve meyvenin dikdörtrgensi silindirik olması ayırt edici özelliğidir.

ALEMPlantae
TAKIMApiales
FAMİLYAApiaceae
CİNSBunium

Habitat

Tarla, orman

Statü

Yerli

Çiçeklenme

Mayıs – Haziran

Arazi notu

16 Mayıs 2023 • İzmit • 350 m • Tarla

Bilgi

Bitki için önerilen incirop adı için bir kaynakta şöyle denmiştir: “İlkbaharda yetişen fındık büyüklüğünde kökü yenen bir otun Bayburt’taki adıdır”. Gelgelelim bu bitki Türkiye’nin batısında görülür. Şu durumda başka bir bitkinin adı bu taksona atanmıştır.
Bu bitkinin adı ya da etimolojisi hakkındaki bilgilerinizi aşağıdaki yorum bölümünde paylaşırsanız seviniriz.

Folklor

Kök çiğ ya da pişirilerek tüketilmiştir.

Dikkat

Avrupa’da bazı ülkelerde koruma altındadır. Bunun nedeni modern tarım uygulamaları (yoğun herbisit kullanımı gibi) ile ilgili gözüküyor.


Fotoğrafları

Türkiye gözlemleri

ETİMOLOJİ

Cins adı Antik Yunanca yer fıstığı anlamına gelir. Bu bağlamda cinsin toprak altındaki yumrusuna işaret etmektedir. Gerçekte yer fıstığı olarak bilinen bitki, başka bir maydanozgiller türü olan Conopodium majus olup bu bitki Batı Avrupa’ya özgüdür. Bazı kaynaklarda ise bir turpgiller cinsi olan Bunias ile bağlantılı olabileceği kaydedilmiştir. Epitet Latince Ferula gibi anlamına gelir ve bu doğrultuda türün Ferula (çakşır) cinsi ile benzerliğine işaret etmektedir. James Edward Smith’in özgün tanımında benzerliğe ilişkin detay verilmemiştir.

BİLİMSEL TANIM

15 ila 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde dik, tüysüz, çatallı, tabanda dallanmış, silindirik ve çıkıntılıdır. Taban yaprakları genişçe üçgensi, hafifçe etli, 2 ila 3 arası teleksi, 14 cm uzunluğunda ve 10 cm genişliğindedir.

Yaprak sapı eksenden daha uzun ya da daha kısa olabilir. Gövde yaprakları daha küçük, 1 ila 2 arası teleksi ve yaprak sapı geniş kılıflıdır. 5 cm uzunluğunda, eşit olmayan 6 ila 13 arası kol bulunmaktadır. Bırahte 1 ila 8 mm uzunluğundadır. İkincil bırahte 1 ila 3,5 mm uzunluğundadır.

Çiçek sapı meyve zamanı kalınlaşır. Çiçekler beyaz renkli ve şemsiyecik başına 11 ila 17 arasıdır. Meyve dikdörtgensi silindirik, tüysüz ve 5 mm uzunluğundadır. Dilimizde incirop ve topalak adları ile bilinmektedir.

Türk uygarlığı

Bûnîyûn (بونيون), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan bounion (βούνιον)’dan alınmıştır. Yaprakları kerefes yapraklarına, çiçekleri torak otuna, tohumları bence benzediği belirtilen bitki(ler)den, âdet söktürücü, idrar söktürücü ve düşük sonrası kalıntıların atılmasında faydalanılmış, ayrıca dalak, mesane ve böbrek ağrısı ile sıraca vakalarında kullanılmıştır. Bu bilgiler iki farklı bitkiden derlenmiştir, bunun nedeni iki bitkinin Yunanca isimlerinin yakın olmasıdır. Kaynağımızdaki bilgileri düzeltmek amacıyla mezkûr iki bitkiyi aşağıya çıkartıyoruz: Dioscorides, bounionun, dalak, böbrek ve mesaneye faydalı olduğunu, doğum sonrası kalıntıları atıcı ve idrar söktürücü olarak yararlanıldığını; pseudobounionun ise karın ağrısı, ağrılı idrar, yan ağrısı ve guatr vakalarında kullanıldığını belirtmiştir.
Gövde parmak kalınlığında ve dört köşelidir. Yaprakları kerevize benzer ancak daha narin olması nedeniyle kişnişe daha yakındır. Çiçekler anason çiçeklerine benzer. Tohumları kokuludur ve Hyoscyamus tohumlarından daha küçüktür. İdrar söktürücüdür. Doğum sonrası kalıntıları çeker. Dalak, böbrek ve mesane için uygundur. DI 4-123.
Bu maddeye Pimpinella cretica taksonu dâhildir. © Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.). Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.245.

Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir