FLORA NICOMEDIAE • COSMOPOLITAN

Coğrafi dağılım.

Apiales bitki takımı, neredeyse kozmopolit bir küresel dağılıma ve dikkat çekici bir ekolojik çeşitliliğe sahiptir. 7 aileye yayılmış 5.000’den fazla türü kapsar. Biyocoğrafik rekonstrüksiyonlar, takımın Erken Kretase döneminde (yaklaşık 117 milyon yıl önce) Avustralasya’da ortaya çıktığını ve daha sonra tektonik ayrışma ve uzun mesafeli yayılım yoluyla dünya çapında kapsamlı genişlemeler gerçekleştirdiğini göstermektedir.

ALEMPlantae

Kişniş, kimyon ve anason gibi baharatlar binlerce yıldır Mısır, Mezopotamya ve Akdeniz mutfaklarında kullanılmaktadır.

Takım, hem gıda hem baharat hem de tıbbi bitki olarak büyük ekonomik öneme sahiptir. Bazı türlerin tohum yağları biyodizel potansiyeli taşır.

Havuç, dereotu ve rezene gibi bitkilerde tek bir çiçek gibi gördüğümüz yapı aslında yüzlerce küçük çiçeğin oluşturduğu bir şemsiyedir.

Karakteristik aromalarının önemli bölümü uçucu yağlardan ve terpenoidlerden kaynaklanır. Bu maddeler otçullara ve böceklere karşı savunmada da rol oynamaktadır.

Bilgi

Takıma ait bitkilerin tohumlarında, sadece Apiales ve birkaç diğer takımda bulunan petroselinik asit adlı özel bir yağ asidi bulunur. Bu, onları kimyasal olarak da diğer bitkilerden ayıran önemli bir detaydır.
Hem Apiaceae hem de Araliaceae üyeleri promiscuous (rastgele/çok yönlü) tozlaşma stratejisi izlemektedir. Yani çeşitli böcek türleri tarafından tozlaştırılabiliyorlar, üstelik çoğu kendi kendine de tozlaşabiliyor. Bu esneklik, muhtemelen takımın dünya çapında bu kadar geniş coğrafyaya yayılmasının arkasındaki sırlardan biridir.

Ekoloji

Özellikle Maydanozgiller (Apiaceae) familyası, dünya mutfaklarının vazgeçilmezidir. Havuç, kereviz, maydanoz, dereotu, kişniş, kimyon ve anason gibi sebze ve baharatların tamamı bu takıma aittir.
Hedera helix ve Fatsia japonica bahçe ve peyzaj düzenlemelerinin vazgeçilmezidir.

Dikkat

Panax ginseng gibi şifa kaynaklarının yanında Conium maculatum gibi ölümcül düzeyde zehirli olan bitkileri barındırmaktadır.

BİLİMSEL TANIM

Apiales (Maydanoz takımı) takım özellikle maydanozgiller ailesine bağlı çok sayıda ekonomik değeri olan bitkiyi ihtiva eder. Takım tek ve çok yıllık otlar, odunsu tırmanıcılar, çalılar ve ağaçlar olmak dünyanın büyük bölümünde yayılış gösterir. Kalabalık çiçekli bitkiler takımları arasında yer alır. Takımın en ayırt edici özelliği çiçeklerin şemsiyelerde dizilmiş olmasıdır. Şemsiye, gövdenin tepesinde aynı noktadan çıkan çiçek saplarının taşıdığı çiçeklerin kümelenmiş halidir. Bu sayede çiçekler bir disk halinde kümelenmektedir. Böylece tozlaştırıcılara tek çiçek halinde değil grup halinde sunulmaktadır.

Takımın en kalabalık aileleri Araliaceae ve Apiaceae aileleridir. Her iki aile de halihazırda geniş bir alana yayılmıştır. Bunun nedeni çok sayıda farklı organizma tarafından tozlanabilmeleridir. Ayrıca çok sayıda tür de kendi kendine tozlaşabilme yeteneğine sahiptir. İki ailenin üyeleri küçük ve basit çiçeklere sahiptir. Her bir bölümde (locule) tek tohumtaslağı (ovule) mevcuttur.

Araliaceae kozmopolit bir dağılıma sahiptir. En bilinen üyeleri tıbbi ve süs bitkisi açısından değerli olan ginseng ve sarmaşıktır. Apiaceae ailesi de anason, kimyon, kişniş ve dereotu gibi baharat; havuç, kereviz, rezene, maydanoz gibi sebze ve ayrıca şifalı bitki olarak kullanılan çok sayıda bitkiye ev sahipliği yapar.

GBIF