Triticum monococcum (Siyez)

Tanımı

Tek yıllık bir bitkidir. Türün atası olasılıkla Triticum boeoticum türüdür. Saplar küme halinde ya da tek, 45 ila 80 cm uzunluğunda, ince, yeşil renkli, çıplak ve boğumlar geriye kıvrık seyrek tüylüdür. Yaprak kılıfı çıplak (ancak en alttaki seyrek tüylü) ve kenarları kirpiklidir. Yaprak ayası 2 ila 6 mm genişliğinde, kısa havlı ve kenarları pürüzsüz ya da hafifçe pürüzlüdür. Başakçıklar dik, dikdörtgensi, 2,5 ila 4 cm uzunluğunda ve güçlü biçimde yanal olarak sıkıştırılmıştır. Eksen çıplak ya da seyrekçe kirpiklidir. Başakçık 2 ila 3 çiçekçikli, genellikle biri verimli ve en üsttekiler verimsizdir. Dışkavuz 6 ila 8 mm uzunluğunda, derimsi, iki dişli ve iki omurgalıdır. Verimli içkavuz kayıksı, 8 ila 10 mm uzunluğunda, 3 ila 8 cm uzunluğunda, derimsi, omurgalı, 9 ila 11 damarlı, pürüzlü ve kılçıklıdır. Başçıklar 3 adet, yumurtalık tepede havlı ve danelerin ucu tüylüdür. Bulgur adıyla bilinen ve yaygın olarak tüketilen gıdanın üretildiği bitkidir. Tohumları pişirilerek tüketilir. Dilimizde siyez adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Balkanlar ile Afganistan arasında kalan bölgede yayılış gösterir ancak günümüzde Avrupa ve Afrika’ya da dağılmıştır. İlk defa on bin yıl önce Anadolu’da kültüre alındığı öne sürülmektedir. Kayalık yamaçlar, çayırlar ve tarlalarda görülen bitki umumiyetle haziran ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi 200 ila 1100 metreye kadar olan rakımlarda Karamürsel ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Latince otlamak anlamına gelir. Beri taraftan cins, insanoğlunun ilk yetiştirdiği bitkiler arasındadır. Epitet Latince tek taneli anlamına gelir. Türün başakçıklarındaki çiçekçiklerinden sadece birinin verimli olmasına işaret eder. Doğallıkla her başakçık tek bir tane üretecektir. Siyez kelimesi türün Hitit dilindeki karşılığı olan “ziz” kelimesinden muharreftir.